Miesięczne archiwum: Lipiec 2017

Kierunki i trendy rozwoju turystyki w Polsce i Europie

Pojęcie i zakres turystyki w dzisiejszym znaczeniu przechodziło szereg ewolucji, które wynikały ze zmian, jakie występowały w praktyce turystycznej,  co widać w pierwszym dziale dotyczącym historii turystyki w Polsce. Największe jej zmiany przypadają na wiek XX, w związku ze wzrostem czasu wolnego, zamożności i świadomości społeczeństw, rozwojem środków transportu oraz ułatwieniami w międzynarodowym ruchu osobowym, które są częścią składową szeroko rozumianego rozwoju cywilizacyjnego. Obecnie do turystyki zalicza się różnorodne motywacje spędzania czasu wolnego, takie jak poznawcze, kulturalne, rekreacyjne, religijne i biznesowe, z wyjątkiem podróży w celach zarobkowych. Światowa rewolucja techniczna i technologiczna, która bardzo szybko dokonuje się w naszych czasach, ma bezpośredni wpływ na rozwój turystyki i dziedzin ją wspierających. Z kolei turystyka i podróże są motorem wielu przemian dokonujących się w gospodarce światowej, co jest szczególnie widoczne w rozwoju środków transportu i telekomunikacji oraz zastosowaniu wysoko zaawansowanych technik komputerowych, gromadzenia, przesyłania informacji.

W Polsce turystyka traktowana była jako bardziej element społeczny niż ekonomiczny. W oparciu o taki kierunek polityki zostały sformułowane programy szczegółowe, w tym rozwoju bazy materialnej, których skutki  odczuwamy do dzisiaj. Na strukturę gospodarki turystycznej miały również wpływ mechanizmy pozaekonomiczne, takie jak przynależność do konkretnych branż przemysłowych, zaradność kadry zarządzającej czy kondycja finansowa właściciela czy zakładu pracy. Z drugiej strony popyt był wspierany przez fundusze spożycia zbiorowego budżetowe i pozabudżetowe. Socjalny wariant rozwoju gospodarki turystyki – mający niewątpliwie negatywne reperkusje w sferze oceny ekonomicznej – miał pozytywne znaczenie w rozwoju społecznym, ponieważ spowodował:

  • wykształcenie nawyków uprawiania turystyki
  • zwiększenie dostępności wypoczynku znacznej części społeczeństwa
  • wzrost ilościowy podaży turystycznej[1]

Zmiany, jakie zachodzą obecnie w Polsce, spowodowały

daleko idące zmiany w wielkości , strukturze popytu turystycznego. Wzrost przyjazdów z zagranicy oraz zmiany w preferencjach krajowego popytu wymuszają zmiany w podaży usług turystycznych. W Gaworecki zauważa, że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane, postulowane i rzeczywiste[2]. Standard bazy noclegowej oraz infrastruktury nie zawsze odpowiada wymaganiom turystów i podróżnych. Niemniej jednak należy stwierdzić, że w polskim stracie do gospodarki rynkowej turystyka weszła z poważnie liczącymi się aktywami, do których można zaliczyć:

  1. różnorodne walory i atrakcje turystyczne oraz kulturowe o unikatowym niekiedy międzynarodowym znaczeniu, o wysokim stopniu zorganizowania
  2. trwałe zmiany w potrzebach turystyczno – wypoczynkowych oraz w dążeniu do ich zaspokajania. Jednocześnie wykształciła się świadomość, społeczna rola oraz znaczenie turystyki i rekreacji dla kultury, ochrony środowiska
  3. wykształcone kadry, które biorą udział w procesie organizacji i obsłudze ruchu turystycznego
  4. podaż turystyczną o różnorodnym standardzie – w szczególności bazy noclegowej i gastronomicznej
  5. dobra (na ogół) dostępność transportową do miejscowości regionów turystycznych
  6. rozwój i preferowanie aktywnych form turystyki, turystyki dzieci i młodzieży, osób niepełnosprawnych oraz usług sanatoryjnych i uzdrowiskowych.[3]

Ta część branży turystycznej, która działa dotychczas na warunkach komercyjnych decyduje dzisiaj o przyszłych kierunkach rozwoju, będąc jednocześnie aktywnym czynnikiem dostosowania polskiej gospodarki turystycznej do potrzeb turystów i podróżnych, w oparciu o standardy powszechnie występujące w państwach Unii Europejskiej.

Turystyka należy do tych dziedzin aktywności człowieka, która jest bardzo mocno powiązana z wszelkimi trendami występującymi w Europie i na świecie. Zmiany dotyczące upodobań, motywacji, udogodnień są transferowane za granicą  i stają się obowiązujące w całej branży turystycznej. Dlatego też wszystkie uwarunkowania międzynarodowe stają się dla nas koniecznym wzorem do naśladowania.

Polityka państwa jako uwarunkowanie turystyki ma zasadnicze znaczenie w jej rozwoju; stanowi punkt wyjścia w określeniu strategii rozwoju turystyki na szczeblu krajowym i regionalnym.

Odrębną grupę czynników kształtujących rozwój turystyki stanowią regulacje prawne oraz wymogi środowiskowe.[4] W praktyce te dwa czynniki uzupełniają się. Władze wykorzystują walory naturalne i atrakcje turystyczne do ogólnego rozwoju, określanego jako zrównoważony rozwój[5] . Tak zwana ekopolityka społeczno – gospodarcza ma coraz więcej zwolenników.

Na rynku turystycznym występują ciągłe zmiany, tak po stronie popytu, jak i po stronie podaży. Od kilku lat w turystyce europejskiej sprzedaży obserwuje się następujące tendencje:

  • spada zainteresowanie trzema „s” (sun, sea, sand – słońce, morze, piasek) a wzrasta zainteresowanie aktywnymi formami spędzania czasu wolnego. Następuje stopniowe odchodzenie od turystyki masowej na rzecz turystyki indywidualnej, charakteryzuje się różnorodnymi, specyficznymi potrzebami, wynikającymi z dążenia do podtrzymywania kondycji fizycznej i psychicznej, uprawiania hobby, przeżywania przygód i mocnych wrażeń. Jednocześnie zauważa się wzrost znaczenia własnego bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia w podróży. Współczesne tendencje w rozwoju turystyki wprowadzają zwiększone zapotrzebowanie na różnorodne formy turystyki kwalifikowanej i specjalistycznej. Właśnie chęć przeżycia przygody o różnych motywacjach powoduje zmiany w strukturze oferowanego produktu turystycznego. Sport, rekreacja, atrakcje kulturalne, archeologiczne, historyczne miasta, stare zamki i pałace stanowią motywację w uprawianiu turystyki. Turystyka, jako motyw powrotu do korzeni stanowi bardzo ważny segment rynku turystycznego.
  • Wzrasta zainteresowanie „zieloną” turystyka (zdrowa żywność, recykling odpadków, zdrowe wyposażenie itp.). Rośnie znaczenie ekologii w turystyce co ma odzwierciedlenie w zainteresowaniu turystyką na obszarach wiejskich i leśnych. Turystyka wiejska, agroturystyka, są coraz bardziej popularne, zarówno wśród touroperatorów jak i turystów. Ekoturystyka już teraz stanowi poważny sektor uprawiania turystyki w Europie i na świecie. Fauna i flora stanowią atrakcyjny motyw do uprawiania turystyki i podróży, zapewniając możliwość przeżycia niezapomnianej przygody. Zauważa się sentymentalny powrót do turystyki konnej i traperskiej organizowanej w naturalnych warunkach przyrodniczych.
  • Wzrasta zapotrzebowanie na zagraniczną turystykę weekendową, szczególnie w atrakcyjnych miastach oraz w dalszym ciągu utrzymywać się będzie zapotrzebowanie na drogie domy.
  • Rośnie popularność bazy pobytowej o rozbudowanych funkcjach o bardzo atrakcyjnych i różnorodnych programach. Atrakcje naturalne wzmacniane przez atrakcje specjalne w tym celu budowane, stanowią dzisiaj niezwykle dochodowy rodzaj przemysłu turystyczno – rozrywkowego.
  • Obserwuje się w dalszym ciągu wzrost wyjazdów służbowych i turystyki motywacyjnej. Rozszerza się zasięg i zakres podróży w różnych celach o bardzo różnych motywach zbiorowych i indywidualnych. Rozwój środków transportowych i telekomunikacyjnych stanowi w tym względzie czynnik sprzyjający podróżom i turystyce. Innowacje i nowinki techniczne i technologiczne będą miały wpływ na motywację wyjazdów turystycznych przy założeniu, że przestrzeń i czas nie będą stanowić bariery rozwoju.[6]

Analizę trendów rozwojowych turystyki przeprowadził m. in. Naisbitt. Wyróżnił on 10 podstawowych trendów[7] uwidaczniających się we współczesnej gospodarce oraz życiu społecznym. Zaobserwowane i opisane przez Naisbitta przemiany to:

  • przesuwaniu się społeczeństwa uprzemysłowionego ku społeczeństwu opartemu na tworzeniu i dystrybucji informacji;
  • nieprzydatność technologii nie biorącej pod uwagę czynnika ludzkiego;
  • globalna ekspansja gospodarki – gospodarka krajowa staje się częścią gospodarki światowej;
  • przestawianie się z działań opartych na krótkofalowych rozwiązaniach na podejmowaniu problemu w szerszych ramach czasowych i przywiązywanie coraz większego znaczenia do spraw perspektywicznych;
  • szybka decentralizacja organizacji i hierarchii, rosnąca zdolność do działania innowacyjnego i osiągania efektów poprzez inicjatywy oddolne;
  • poleganie na własnej zaradności we wszystkich dziedzinach życia, zamiast korzystania z pomocy instytucjonalizowanej;
  • narastająca potrzeba ludzi do brania udziału w podejmowaniu decyzji; rozpadanie się struktur hierarchicznych i powstawanie sieci przetwarzania informacji, co staje się szczególnie ważne w odniesieniu do społeczności biznesu;
  • większe możliwości samodzielności wyborów stojące przed ludźmi, tworzenie się społeczeństwa wolnego, wieloopcyjnego[8]

Opisywane przez Nisbitta zjawiska i procesy, wywierać będą istotny wpływ na tempo i kierunki rozwoju turystyki, który jest przecież konsekwencją przeobrażeń jakim podlega społeczeństwo. Coraz więcej ludzi podróżuje, coraz więcej miejsc i krajów utrzymuje się z turystów a podróże i związane z nimi wydatki stanowią coraz istotniejszy element życia współczesnego człowieka. Po pracy mieszkaniu i samochodzie turystyka jest uważana za czwarty w kolejności miernik jakości życia.[9]

Strategia rozwoju produktu turystycznego do roku 2004 zakłada wydzielenie pięciu stref  zwiększonej  aktywności (strefy obejmują po kilka województw) administracji rządowej i władz samorządowych w zakresie rozwoju bazy i infrastruktury przeznaczonej dla dominującej w danym terenie form turystyki.[10] Są to: wybrzeże, pojezierze, zachodnie pogranicze, góry, miasta – duże centra. Spodziewane efekty tej strategii to: rozbudowa bazy noclegowej z obiektami towarzyszącymi w tym nasycenie wsi i małych miast małymi obiektami i kwaterami (agroturystyka), uruchomienie programu funkcjonowania bazy noclegowej taniej w szczególności dla turystyki młodzieży, rozbudowa bazy w centrach turystycznych i restrukturyzacja bazy zakładowej i sanatoryjnej. Niezbędny jest równolegle postępujący harmonijny rozwój pozostałej infrastruktury gospodarczej w całym kraju, szczególnie w zakresie: dostępności komunikacyjnej Polski i regionów (przejścia graniczne, autostrady, drogi kołowe, wodne, porty lotnicze, rzeczne itp.), udostępniania i ochrony dóbr kultury i obiektów przyrodniczych.

[1] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[2] W. Gaworecki „Turystyka” PWE Warszawa 1994

[3] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[4] H. Borne, A. Doliński „Organizacja Turystyki” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne1998 rok

[5] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[6] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[7] jeden z trendów opisanych przez autora dotyczy wyłącznie społeczeństwa amerykańskiego więc pominę go w swoich rozważaniach

[8] J. Naisbitt „Megatrends” Futura Publications, Nowy York 1982 rok

[9] W. Alejziak „Turystyka w obliczu wyzwań XXI wieku” FH-U „Albis” Kraków 1999

[10] Zespół pod redakcją Alicji Gotowt – Jeziorskiej „Rozwój turystyki i zagospodarowania turystycznego w polityce przestrzennej zagospodarowania kraju” Warszawa 1977

Wybrane obiekty turystyki pielgrzymkowej w Polsce – Góra św. Anny

podrozdział pracy mgr

Góra św. Anny (Góra Chełmska) jest najwyższym wzniesieniem grzbietu Chełma ciągnącego się Wyżyną Śląską obok miejscowości o tej samej nazwie i wysokości 407,6m n.p.m. Położona jest ok. 35km na południowy-wschód od Opola. Góra leży w obrębie gminy i miasteczka Leśnica będącego częścią Powiatu Strzeleckiego. W 1988r. został tu powołany Park Krajobrazowy także o nazwie Góra św. Anny. Masyw porośnięty jest lasem, a dzisiejszy kształt zawdzięcza zastygłej bazaltowej lawie. Przed milionami lat z ziemi wydobyła się tu gorąca magma tworząc ciekawy zróżnicowany przez lata lessowy krajobraz z wąwozami i wzniesieniami. Z racji swego położenia samotny, skalisty szczyt widoczny jest nawet z kilkudziesięciu kilometrów i sprawia wrażenie znacznie wyższej góry. Jest to miejsce wyjątkowe z chociażby kilku powodów: to miejsce święte gdzie tradycja pielgrzymki sięga pięciu wieków, wygasły wulkan, miejsce walk powstańców śląskich i niezwykły pomnik historii. Na tutejszej górze w czasach pogańskich odbywały się najprawdopodobniej modły na cześć boga Odyna czy Wodana. Pierwszy z nich symbolizował bóstwo wojny, zwycięstwa, poezji, mądrości, wielkiego maga i mistrza czarów. Wodan natomiast był symbolem wojny, zwycięstwa i zmarłych oraz założycielem rodów książęcych. Z górą tą wiąże się, zatem wiele legend i barwnych opowieści. Związane są z patronką miejsca kultu – św. Anną Samotrzeć, jak i miejscem (Dubel, 1991).

„Jedna z legend powiada, że tędy powracał do domu z wojennej wyprawy książe hiszpański, wioząc wśród łupów wojennych posążek św. Anny. Kiedy woły wjechały na szczyt góry, stanęły w miejscu i za nic nie chciały ruszyć dalej. Książę uznał to za znak nieba i wzniósł na szczycie góry kościółek, w którym postawił figurkę św. Anny. Inna z legend powiada, że przed wiekami miał tu smok swą siedzibę, a lud okolicznych wiosek szepce między sobą po cichu o dziwnych zjawiskach to miejsce otaczających (Pieczka, 1995, str. 23).

Jeszcze inna legenda wiąże się z przybyciem na Górę św. Anny franciszkanów. Jeszcze przed osadzeniem się tu zakonników starsi ludzie widzieli nad szczytem dziwne światło. Ujrzano w tej poświacie synów św. Franciszka, którzy nieśli zapalone świece i figurę Chrystusa Ukrzyżowanego. Spełniła się ona, więc jednoznacznie (Nasza Arka, 2003, nr 4, str. 18).

Pierwszym chrześcijańskim patronem tego miejsca był św. Jerzy, a początki kultu sięgają XV w. Na podstawie wielu analiz trzeba przyznać, że figurka, św. Anny pochodzi z 2 połowy XV w. Historycznie budowa kościoła datowana jest na 1480-1485r. Pierwsza oficjalna wymianka o kościele na szczycie góry jest z 1516r. Właścicielem okolicznych ziem był ród Strzałów, a budowniczym kościółka prawdopodobnie Krzysztof Strzała, wójt Leśnicy. Ród jednak borykał się z dużymi kłopotami finansowymi, zadłużeniami i po pewnym czasie kościół przeszedł w ręce Żyrowskich. Dokumenty potwierdzają, iż w 1599r. użyta była nazwa Góra św. Anny, wcześniej wzmiankowana jako św. Jerzego czy Chełmska. W 1655r. osiedlili się na tym terenie franciszkanie – reformatorzy, rozpoczynając budowę drewnianego klasztoru (Pollok, 2000).

Początek XVIII w. przyniósł zmiany i rozbudowę sanktuarium na kompleks pasyjno-maryjny na wzór powstałej sto lat wcześniej Kalwarii Zebrzydowskiej. Biskup wrocławski dał pozwolenie na budowę kalwarii i powierzył ją opolskiemu architektowi Domenico Signo. W 1709r. stały już trzy kościoły i 30 kaplic Męki Pańskiej. W 1733r. zainicjowano budowę nowego klasztoru fundacji hr. Józefa i hr. Karola Ludwika de Gaschinów, a budowę zakończono w 1749r. Następnie dokonano renowacji kapliczek istniejących i rozpoczęto budowę dróżek maryjnych. Franciszkanie przejęli sprawowanie nad kalwarią dopiero w 1766r. Kolejne lata mijały na powiększaniu i restauracji kapliczek przez Hrabie Antoniego zw. Mocnym. Pielgrzymi zaczęli przybywać do tego miejsca w kilkunastu tysiącach, ustalono porządek nabożeństw, powstał modlitewnik. W 1768r. powstał tzw. Plac Rajski, dziedziniec arkadowy przed fasadą kościoła. Po tajemniczym zaginięciu relikwii i wot św. Anny w 1799r. umieszczono tam inne. W 1830r. w wyniku procesu sekularyzacji wypędzeni zostali franciszkanie. Dwa lata później kościół, klasztor i kalwaria przeszły w ręce zarządcze biskupa wrocławskiego. W sto lat po odnowieniu kalwarii postawiono kolejną kaplicę – III Upadku. Lata 1864-66 przebiegły na renowacji kapliczek. W tym czasie posadzono także drzewa tworzące dziś aleje kalwaryjskie i wzniesiono wieżę przy kościele. Pielgrzymi przybyli tu we wrześniu 1874r. zostali przegonieni przez żandarmerię Bismarcka. Rozpoczął się etap ataków na kościół i w konsekwencji ponownie wypędzono franciszkanów, zamknięto szkołę klasztorną i zabroniono kazań. Rząd Pruski odwołał owe ustawy dopiero w 1877r. Kapliczki i kościół podległy kolejnym renowacjom i wystrój ten zachował się do dziś (Sochaczewski, 2007).

W 1900r. klasztor zaadaptował tereny zdewastowanego kamieniołomu, nadbudowano drugie piętro klasztoru i nowe skrzydło oraz powiększono plac Rajski. W ramach jubileuszu 200-lecia wybudowania kalwarii koronowano cudowną figurkę patronki św. Anny i wybudowano kapliczkę Koronacji NMP. W latach 1912-1914 zagospodarowano wyrobisko dawnego kamieniołomu i wzniesiono tam Grotę Ludzką, na wzór skalnej groty w Lourdes. W następnym roku powstało już 14 stacji drogi krzyżowej z kamienia wapiennego. W roku 1921 Górę św. Anny objęło III powstanie śląskie i czas plebiscytu na Górnym Śląsku. Ojciec Feliks Koss rozpoczął w 1928r. budowę Domu Pielgrzyma, który już w 1938r. przejęty został na szpital wojskowy (Mazur, 2009).

W dawnym kamieniołomie założono amfiteatr i postawiono pomnik ku czci poległych na Górze św. Anny. Walki w 1940r. doprowadziły do likwidacji klasztoru i powstał tam obóz przejściowy dla volksdeutschów z Rumunii. Na skutek okupacji hitlerowskiej wypędzono kolejny raz franciszkanów, a opuszczając kościół o. Feliks Koss zabrał w tajemnicy figurkę św. Anny i umieścił tam kopię. Powędrowała ona do kościoła św. Aleksego w Opolu, następnie przechowywana była w Pruszkowie i Kłodzku. Po zakończeniu II wojny światowej franciszkanie powrócili do swojego sanktuarium i przebywają tam do dziś. W 1949r. odbyło się tu uroczyste powitanie nowego prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego. Cztery lata później postawiono tu pomnik czynu powstańczego wg projektu Xawerego Dunikowskiego. Bazylika została odrestaurowana dzięki rodzinie Mitschke’ów z Głuchołaz uzyskując tym samym typowo gotycko-barokowy wystrój. W czerwcu 1980r. kościół został podniesiony do rangi bazyliki mniejszej, a po wizycie papieża Jana Pawła II zyskał jeszcze na swym znaczeniu ( Mitkowska, 2003). Rycina 20 prezentuje kościół podczas prac remontowych.

Ryc. 20. Kościół św. Anny w trakcie remontu – lipiec 2009

Na temat figurki św. Anny Samotrzeć istnieje choćby kilka podań. Według Zofii Kossak rzeźbę wyorał pewien rolnik podczas pracy w polu. Inne źródła podają, że została przywieziona z klasztoru Villa z Francji wraz z częścią kości Świętej. Najnowsze i zarazem najbardziej wiarygodne badania stwierdziły, że jest ona wykonana z drewna lipowego, a nie jak powszechnie uznawano – bukowego. Jeszcze inne dokumenty stwierdzają, że w kościółku drewnianym figurka ta przedstawiała św. Annę, Najświętszą Maryj ę Pannę i Jezusa. Na początku XVII w. figurka została zastąpiona i nowa jest tam do dnia dzisiejszego. Ostatnie informacje o figurce pochodzą z roku 1775. Św. Anna przedstawiona jest w postaci stojącej z Najświętszą Maryją Panną na lewej ręce i małym Jezuskiem na prawej. Szata św. Anny jest koloru śliwkowo-zielonego i płaszcz koloru czerwonego, dzieciątko jest nagie. Pierwszy raz patronka owego miejsca ukazała się prawdopodobnie na górze Georgenberg. Żył tam ponoć w gęstwinie lasu i jamie olbrzymi smok napadający przejezdnych. Poradził sobie z nim w końcu pewien śmiałek pokonując go w walce. Mieszkańcy dopatrywali się jednak w tym czynie pomocy św. Jerzego, który był patronem góry, a zarazem odważnych. Pierwsza drewniana kaplica wybudowana była właśnie na tą cześć (Dubel, 1998).

Święta Anna (hebrajskie Hanna) pochodziła z rodu dawidowego i symbolizowała zmiłowanie i łaskę. Została ona wyróżniona w szczególny sposób niepokalanym poczęciem i narodzeniem Maryi. Kult św. Anny pojawił się na wschodzie już w połowie V wieku, odwiedzano Ziemię Świętą, a także papieże przyczyniali się do rozpowszechniania owej czci. W 701r. odnotowano we Francji klasztor poświęcony tej patronce. Ślady kultu w innych krajach jak np. Niemcy datowane są XII w., a święto Anny pojawiło się w kalendarzu franciszkańskim w 1263r. Na ziemiach polskich ślady kultu Anny sięgają 1381r. W Tarnowie w muzeum diecezjalnym znajduje się obraz rodziny Maryi Panny z początku XVI w. Patronkę tą czczono jednak na Śląsku wcześniej niż w innych regionach Polski. Popularyzatorami byli franciszkanie, którzy przybyli do Opola już w 1238r. Święta Anna jest patronką małżeństw, kobiet ciężarnych, rodzących a także wdów. Swoje modły wznoszą, zatem do niej młode kobiety modlące się o potomstwo, o dobrego współmałżonka, szczęśliwy poród. Dodatkowo ustanowiono ją patronką górników, rud żelaza, srebra, budując tym samym wiele kaplic podziemnych. Kult św. Anny zyskał, więc duże znaczenie na Śląsku będącym terenem bogatym w złoża podziemne. Góra św. Anny zyskiwała coraz większy autorytet i była licznie odwiedzana przez pielgrzymów. Ustalono datę obchodzenia święta tej patronki w kościele chrześcijańskim na 26 lipca. Papież Paweł VI ustanowił Ją patronką diecezji opolskiej i jest symbolem śląska opolskiego. Od tego czasu licznie znane są świątynie pod jej patronatem właściwie w całej Polsce jest ich 215, a w pobliżu Nowej Rudy na zwanej tak samo górze też znajduje się kościółek świętej (Pollok, 2000). Na poniższej rycinie 21 wspomniana wcześniej Grota Lurdzka z wapienia i bazaltu.

Bazylika św. Anny (przedstawiona na rycinie 22) wznoszona była w latach 1485­1516, rozbudowana w 1656r. z fundacji hr. Melchiora Ferdynanda de Gaschin. Prezbiterium jest trójboczne z kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej i znajduje się pod nim krypta. Chór murowany zawieszony na szerokiej arkadzie. Od wschodniej strony kościoła dobudowano kaplicę z kopią figurki św. Anny. Wnętrze świątyni zdobią malowidła al secco przedstawiające życie świętej. Ołtarz główny zdobi figurka św. Anny z XV w., a boczne reprezentują styl barokowy z XVIII w. Świątynię zdobi kilka ołtarzy: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Piotra z Alkantary, św. Antoniego, św. Franciszka, św. Jadwigi Śląskiej i św. Józefa z Dzieciątkiem. Nad wejściem bocznym do bazyliki znajduje się ołtarz świętej rodziny. W podziemiach spoczęły sarkofagi okolicznej szlachty z XVIII – XIX stulecia. Kościół zdobią także malowidła przedstawiające podobizny kościołów św. Anny, jeden z najstarszych z Olesna (1414) i z najstarszą kaplicą świętej z 1309r w Opolu. We wnętrzu można dostrzec także podobizny fundatorów klasztoru i kościoła wraz z witrażami św. Jacka i św. Maksymiliana Kolbego (Pieczka, 1995).

Pierwszy klasztor drewniany powstawał w tym miejscu w latach 1657-1659, obecny także z fundacji de Gaschinów to lata 1733-1749. Wymurowany został z kamienia łamanego na planie czworoboku z wirydarzem pośrodku. Budynek jest piętrowy, z krużgankiem wokół wirydarza. Zdobiony jest różnymi rodzajami sklepień, obok wejścia do refektarza można dostrzec ponownie fundatorów tego obiektu. Kaplice zostały zbudowane w latach 1700-1709 przez architekta Domenico Signo, licznie remontowane w późniejszych latach. Na kalwarię składają się dróżki Męki Pańskiej i dróżki Matki Boskiej. Całe rozplanowanie przestrzenne tego kompleksu kalwaryjskiego możemy zobaczyć na planie sanktuarium św. Anny prezentowane na rycinie 23 na następnej stronie. Przedstawia on przystosowanie góry Chełmskiej pod obiekt pielgrzymkowy wraz zagospodarowaniem jak: dróżki, kościoły, kaplice. Góra Świętej Anny zajmuje szczególne miejsce na tle innych miejsc pielgrzymkowych w Polsce. Splatają się tutaj walory kulturowe i przyrodnicze tworząc niepowtarzalny krajobraz. Sanktuarium to jest odwiedzane przez kilkaset tysięcy turystów i pielgrzymów rocznie. Na bogactwo kulturowe składa się duża liczba zabytków, jest ich około 200. Najliczniejsza grupa to oczywiście bazylika, klasztor franciszkanów i kaplice kalwaryjskie, całą resztę stanowią jeszcze przydrożne krzyże, amfiteatr skalny, piece wapiennicze i wiatraki. W 2004 uznano ten krajobraz za pomnik historii (Kubajak, 2004).

Znaczna część parku krajobrazowego objęta jest także w ramach ostoi siedliskowej systemu Natura 2000. Na obszarze parku wytyczono 6 rezerwatów przyrody, a powierzchnia chronionego zespołu zabytkowego wynosi ok.80 hal.

Na kalwarię składa się aż 40 obiektów, są to: 3 kościoły i 38 kaplic. Dzięki działającej tu fundacji „Sanktuarium Góry św. Anny” większość obiektów przeszła renowację w latach 1998-2008. Najstarsze są trzy duże kościoły oraz 30 kaplic Męki Pańskiej. Ukształtowanie terenu doskonale współgrało z wkomponowaniem się stacji na wzór tych w Jerozolimie. Mówiono o tym miejscu nawet „Nowa Jerozolima” gdyż wiele kaplic odwzorowywało dokładnie te w Ziemi Świętej. Od 1766r. za sprawą o. Stefana Staniewskiego rozpoczął się program odprawiania nabożeństw kalwaryjskich w tym miejscu. Rok 2009 był 300-tną rocznicą powstania kalwarii. Z tego też tytułu fundacja podjęła kolejne prace renowacyjne, jedna z wcześniejszych fotografii przedstawia właśnie renowację elewacji bazyliki. Reszta działań ma być podjęta w ramach czterech kaplic pogrzebowych. Obiekty są odnawiane bardzo dokładnie, zarówno na zewnątrz jak i wewnątrz, czasem wymieniany jest dach, zmienia się kolorystykę, wszystko oczywiście za zgodą i pod nadzorem Opolskiego Konserwatora Zabytków. Rycina 24 prezentuje jedną z wyremontowanych już kaplic, św. Heleny (Pieczka, 1995).

 

Miejscowość posiada bardzo dobre połączenie komunikacyjne, bliskość autostrady A4 i spora sieć dróg ułatwia dojazd. Infrastruktura turystyczna na tym terenie jest dobrze rozwinięta. Miejsc noclegowych jest sporo, a lokale gastronomiczne oferujące głównie tradycyjną kuchnię śląską odpowiadają zapotrzebowaniu. W celu lepszego zagospodarowania tego terenu wytyczono kilka ścieżek dydaktycznych, rowerowych i szlaków. Ważnym aspektem stał                  się  także  fakt, iż  w 2008 roku Góra   Św.  Anny znalazła  się  na szlaku  Św. Jakuba, którego odcinek wytyczono także na Opolszczyźnie. Kontynuowano tym samym tradycję powstałego już w 2005r. odcinku drogi na Dolnym Śląsku, a później także Wielkopolsce i Małopolsce. Warto pamiętać jak ważny jest bieg tego szlaku do Santiago de Compostela w Hiszpanii, który już w średniowieczu cieszył się takim samym uznaniem jak Jerozolima czy Rzym. Pielgrzymi właściwie z całej Europy podążają za żółtymi muszlami św. Jakuba będącego patronem wędrowców, pielgrzymów i podróżnych. Na Górze św. Anny można zwiedzić także: muzeum misyjne (wiele interesujących pamiątek z misji), franciszkańskie, muzeum Czynu Powstańczego wraz z umieszczonym na zboczach góry pomnikiem Czynu Powstańczego, Dom Pielgrzyma oraz amfiteatr. Wszystkie te obiekty zapisały się w historii tego miejsca i znalezienie się Góry św. Anny wśród pomników historii Polski jest w pełni uzasadnione. Poniżej zestawiono w tabeli 2 obiekty zakwaterowania noclegowego w obrębie Góry św. Anny.

Tabela 2. Baza noclegowa na Górze Świętej Anny (źródło: opracowanie własne)

Nazwa obiektu Ilość miejsc

noclegowych

Dostęp do kuchni,

restauracji

Dodatkowe atrakcje
Dom Pielgrzyma 350 (pokoje 2,3,4-

osobowe z łazienkami,

a także wieloosobowe)

Możliwość

rezerwacji pełnego

wyżywienia,

restauracja

Sale konferencyjne i

okolicznościowe,

organizowanie imprez,

bawialnia dla dzieci

Pensjonat „Anna” 38 miejsc(pokoje 1,2,3-

osobowe oraz

apartamenty z pełnym węzłem sanitarnym)

Restauracja,

pizzeria(kuchnia

śląska, tradycyjna, włoska)

Internet, sale konferencyjne,

organizowanie imprez

okolicznościowych

„Zajazd pod Górą

Chełmską”

30 miejsc(pokoje 1,2,3-

osobowe oraz

apartamenty)

Pełne wyżywienie,

oferowana kuchnia

śląska i bogaty bufet

Organizowanie wesel, wypożyczalnia i tor

kartingowy

Pensjonat „Alba” 22 miejsca(pokoje 1,2-

osobowe z pełnym

węzłem sanitarnym,

TV SAT, telefon,

Internet)

Bogata oferta kuchni

śląskiej, pizzeria

Organizowanie

konferencji, imprez

okolicznościowych,

relaksujący weekend,

masaże, fotografia ślubna, rejs po Odrze

Zestawiając bazę noclegową w obrębie Góry św. Anny nasuwa się wniosek, że jest ona wystarczająca i dość zróżnicowana w zależności od standardu świadczonych usług. Pomaga to turystom w wyborze miejsca noclegowego biorąc pod uwagę ich wymagania. Oczywisty jest jednak fakt, że największe oblężenie odnotowuje się w położonym na szczycie, prowadzonym przez franciszkanów Domu Pielgrzyma. Rycina 25 przedstawia wyremontowany budynek noclegowy. Zaplecze gastronomiczne pokrywa się w dużej mierze z obiektami noclegowymi, większość obiektów posiada restauracje, kuchnie co znacznie ułatwia pobyt.

Ryc. 25. Dom Pielgrzyma na Górze św. Anny

Część atrakcji bazy towarzyszącej również świadczona jest przez niektóre obiekty zagospodarowania turystycznego, które świadome coraz większych oczekiwań turystów starają się wyjść naprzeciw tym wymogom. Koncentracja różnych walorów turystycznych w obrębie tej góry sprzyja podejmowaniu różnych aktywnych form turystyki. W takim miejscu trzeba jednak pamiętać, że na czoło wysuwa się funkcja ośrodka pielgrzymkowego. Turystyka na Górze św. Anny jest dobrze zorganizowana, każdy zabytek znajduje się pod pieczołowitą opieką franciszkanów, stowarzyszenia czy w obrębie instytucji parku krajobrazowego (Dubel, 1998).