Miesięczne archiwum: Styczeń 2020

Funkcje pozytywne i dysfunkcje turystyki

Specjaliści z wielu dziedzin od lat zajmują się problematyką następstw, jakie niesie z sobą turystyka i dynamicznie się rozwijający ruch turystyczny. W ślad za rozwojem turystyki postępują zmiany w środowisku społecznym i środowisku przyrodniczym. Fakt ten powoduje zainteresowanie się turystyką badaczy z zakresu socjologii, prawa, ekonomii, etnologii, psychologii, pedagogiki, nauk biologicznych, rolniczych, leśnych, a także dyscyplin stosowanych, przede wszystkim z zakresu urbanistyki, planowania przestrzennego i wielu innych.[1]

Pozytywne i negatywne skutki rozwoju turystyki najczęściej są na przykładach funkcji lub wytyczonych i realizowanych celów.

Najczęściej opisuje się i poddaje analizie następujące funkcje:

  • zdrowotną, którą łączy się z funkcją rekreacyjną, wypoczynkową i rehabilitacyjną;
  • kształceniową, określaną także mianem edukacyjnej, bądź poznawczej;
  • ekonomiczną;
  • miastotwórcza;
  • edukacji kulturalnej;
  • etniczną;
  • kształtowania świadomości ekologicznej.[2]

Zdaniem K.Przecławskiego rozwój turystyki może jednocześnie korzystnie i szkodliwie wpływać na przemiany społeczno–kulturowe w środowisku terenów odwiedzanych przez turystów.

I tak dla przykładu:

– w dziedzinie postaw i zachowań pozytywem będzie wzrost tolerancji, zmiana postaw etnicznych oraz rozszerzenie horyzontów myślenia, negatywem zaś – rozwój postaw konsumpcyjnych, patologie społeczne ( alkoholizm, prostytucja, narkomania).

– w dziedzinie kultury pozytywem będzie stymulowanie rozwoju kultury regionalnej, zagospodarowanie przestrzenne, rozwój ekonomiczny i techniczny, poprawa ochrony środowiska naturalnego, negatywem – zanik kultury rodzimej, komercjalizacja kultury, niszczenie środowiska naturalnego i kulturalnego.[3]

Dysfunkcje turystyki najczęściej opisywane są jako destrukcyjny wpływ odwiedzających dany region turystyczny na kulturę i życie miejscowej ludności oraz na tamtejsze środowisko naturalne.

W trakcie wyjazdów pojawiają się bardzo często u turystów postawy lekceważenia obowiązujących przepisów w rezerwatach i Parkach Narodowych. Do najczęściej spotykanych negatywnych zachowań turystów należą:

  •  zaśmiecanie terenu;
  •  płoszenie zwierzyny;
  • schodzenie z wyznaczonych szlaków;
  • dewastacja przyrody;
  • hałas.

W rejonach przyrodniczo cennych przekroczenie norm pojemności i przepustowości prowadzi do przyśpieszonej degradacji środowiska przyrodniczego.

Do najczęściej wymienianych szkód i ich przyczyn w środowisku przyrodniczym, które powoduje turystyka należą:

Schemat nr 3. Szkody w środowisku przyrodniczym powodowane przez turystykę według D. Zareby

Źródło:  Łobożewicz T.,Bieńczyk G., Podstawy turystyki, WSE Warszawa 2001, s.77

Moda na odwiedzanie niektórych miejscowości i regionów turystycznych, powoduje znaczne przekroczenie norm pojemności, przepustowości i chłonności. Paradoksalnie turysta uciekający od zgiełku wielkiego miasta trafia niejednokrotnie w środowisko podobnie przeludnione i o znacznie gorszych warunkach sanitarnych, niż jego własne w miejscu stałego zamieszkania.

W wielu przypadkach mamy do czynienia w unikaniu przez turystów jakiegokolwiek wysiłku fizycznego i aktywności ruchowej oraz minimalnego zainteresowania stroną poznawczą pobytu w danym rejonie turystycznym.

Dysfunkcje turystyki w środowisku społeczno-kulturowym to przede wszystkim:

  1. – Komercjalizacja kultury regionalnej; czyli „wszystko na sprzedaż”;
  2. – Akulturacja, czyli przejmowanie wzorców zachowań od przyjezdnych;
  3. – Niszczenie i rozbijanie wspólnot lokalnych;
  4. – Wzrost zjawisk patologicznych;
  5. – Niszczenie zabytków, wykopalisk archeologicznych, dzieł sztuki.[4]

Do pozytywnych funkcji turystyki i ruchu turystycznego zaliczamy:

– Funkcję poznawczą: rozszerzanie wiedzy o kraju i świecie, kształcenie umiejętności obserwacji, wzbogacanie wiadomości i umiejętności, rozbudzanie nawyku samokształcenia, sprzyjanie i rozwijanie zainteresowań i zamiłowań, umożliwianie aktywnego zdobywania wiedzy, sprzyjanie operatywno-poglądowemu sposobowi kształcenia.

– Funkcję wypoczynkową: likwidacja zmęczenia zarówno fizycznego, jak też umysłowego, przeciwdziałanie „chorobom cywilizacyjnym”,

– Funkcję zdrowotna: wyrwanie człowieka z niezdrowego środowiska miejskich aglomeracji, poprawianie stanu zdrowia poprzez przebywanie w korzystnym klimacie gór, lasów, jezior, korzystny wpływ na czynności fizjologiczne człowieka poprzez ruch na świeżym powietrzu, hartowanie organizmu człowieka.

– Funkcję edukacji kulturalnej: kształcenie zainteresowań kulturą, wyrabianie postaw opiekuńczych w stosunku do zabytków i dzieł sztuki, umożliwianie aktywnego uczestnictwa w kulturze, wdrażania potrzeby racjonalnego wykorzystania czasu wolnego, zaspokajanie potrzeb kulturalnej zabawy i rozrywki.

               – Funkcję wychowawcą: kształtowanie osobowości człowieka i przygotowywanie go do życia w społeczeństwie, kształtowanie patriotyzmu, wyrabianie ideowości, kształtowanie emocjonalnego stosunku do przeszłości, wyrabianie zdolności do życia w kolektywie, wyrabianie pozytywnych cech osobowości jak zaradność, silna wola, solidarność grupowa, życzliwość, tolerancja, odpowiedzialność itp.

               – Funkcję urbanizacyjną ( miastotwórczą): rozwój turystyki powoduje przyśpieszenie procesów urbanizacyjnych, wpływa na zwiększanie się stałych mieszkańców regionu turystycznego, powoduje rozwój układów komunikacyjnych i infrastruktury ukierunkowanej na zaspokajanie potrzeb turystów.

               – Funkcję etniczną: rozbudzanie świadomości związków etnicznych i kulturowych ( tzw. „swoich korzeni”) z  krajem, lub regionem przodków.

               – Funkcję ekonomiczną: pobudzanie inwestycji, powodowanie spadku bezrobocia, napływ środków pieniężnych dla ludności i miejscowych instytucji i firm, pobudzanie popytu i produkcji.

               – Funkcję pobudzania świadomości ekologicznej: propagowanie idei ochrony przyrody i zasobów, respektowanie zasad zrównoważonego rozwoju, zwiększanie wykorzystywania zasobów odnawialnych, propagowanie recyklingu.[5]


[1] Łobożewicz T.,Bieńczyk G.,Podstawy……wyd.cyt.,s.86

[2] Tamże, s.49

[3] W Łobożewicz T.,Bieńczyk G.,Podstawy……wyd.cyt.,s.49

[4] W Łobożewicz T.,Bieńczyk G.,Podstawy……wyd.cyt.,s.74

[5] W Łobożewicz T.,Bieńczyk G.,Podstawy……wyd.cyt.,s.76-77