Archiwum kategorii: Prace licencjackie

prace licencjackie z turystyki

Trendy w turystyce europejskiej

Rozwój społeczeństwa postindustrialnego prowadzi do zanikania zarówno starych, jak i nowo pojawiających się gałęzi przemysłu, co powoduje mniejszą stabilność społeczną. Długie okresy bezrobocia i wielokrotne zmiany miejsca pracy w ciągu całego życia są coraz powszechniejszym zjawiskiem. Niepewność jutra kształtuje wzory wydatkowania i oszczędzania, a większa różnorodność możliwych do nabycia dóbr i usług konkuruje z wydatkami na podróże[1].
Dystrybucja dochodów staje się coraz bardziej nierównomierna. Z jednej strony ludzie o wysokich zarobkach dysponują mniejszą ilością wolnego czasu, z drugiej zaś rosnąca grupa ludzi biednych ma nadmiar przymusowego czasu wolnego.
Globalizacja w przemyśle, nadwyżki zdolności produkcyjnych w kluczowych sektorach produkcji i ogólny nadmiar kapitału stanowią nowe, wpływowe siły ekonomiczne, które ograniczają możliwość interwencjonizmu państwowego i prowadzą do ostrej konkurencji międzynarodowej. pomoc rządów dla sektora turystycznego maleje wraz ze wzrostem roli gospodarki rynkowej i prywatyzacji sektora. Jednocześnie, popyt w turystyce jest bardziej zależny od dobrej współpracy sektora publicznego i prywatnego niż inne dziedziny handlu. Rynek zjednoczonej Europy nie sprawdził się w sferze turystyki ze względu na brak konsekwentnej polityki Unii w tej dziedzinie. Wysokie i niejednolite podatki oraz nadmiar przepisów powodują stałe pogarszanie się warunków funkcjonowania branży, prowadząc do utraty konkurencyjności na światowym rynku.
Zaniechanie działalności sklepów typu duty free i wysokie koszty paliw spowodowały wzrost opłat na niektórych głównych liniach tranzytowych, zwłaszcza obsługiwanych przez transport powietrzny i morski. Malejąca pomoc państwa w finansowaniu promocji za granicą, zmiany w systemach dystrybucji, sprzedaży i rezerwacji, coraz większa liczba przepisów -wszystko to spowodowało rosnącą presję na małe przedsiębiorstwa i niekorzystnie wpłynęło na jakość usług.
Niższy poziom inflacji w długim okresie oferuje lepsze warunki do handlu, ale prowadzi także do ograniczenia dochodów z oszczędności oraz wydatków emerytów i osób starszych, których liczba gwałtownie wzrasta w ostatnich latach.
Zaawansowane technologie (szczególnie w dziedzinie informacji, rezerwacji i dystrybucji) przyspieszają i spowodują zmiany w przemyśle turystycznym, umożliwiając późniejsze rezerwacje, a także wzrost liczby podróży indywidualnych w formie all inclusive. Już dziś wielu doświadczonych turystów jest w stanie zorganizować sobie samodzielnie podróż i częściej wyjeżdżać, jeśli tylko wybór i kupno są łatwe. W miarę zwiększania się dostępności, będzie wzrastała liczba korzystających z nich osób.
Niekorzystnym zjawiskiem jest rosnące zanieczyszczenie środowiska naturalnego i koszty związane z jego ochroną Interwencjonizm państwa w tym zakresie, nowe przepisy i podatki mogą niekorzystnie wpłynąć na popyt. Może jeszcze upłynąć jakiś czas, nim opisane wyżej czynniki w pełni się ujawnią, ale zmiany zachodzą szybciej niż kiedykolwiek przedtem. Turystyka staje się bardziej zmienna; ulega ekonomicznej presji recesji, wpływa na nią brak poczucia bezpieczeństwa oraz liczne inne zagrożenia. Zakłócenia rozwoju będą raczej dotyczyły niektórych regionów, a nie całego świata. Pojawią się zatem zwycięzcy i przegrani
Korzystnym zjawiskiem będzie zainteresowanie podróżami zagranicznymi większości populacji krajów rozwiniętych. potencjał rozwoju jest bardzo duży. Szacuje się, że obecnie w podróżach międzynarodowych bierze udział około 3,5 % populacji świata. Zgodnie z danymi WTO, odsetek ten może wzrosnąć do 7 % w następnej dekadzie.

Na podstawie obserwacji zjawisk zachodzących w turystyce europejskiej i gospodarce światowej oraz raportów krajów członkowskich European Travel Commission (ETC), eksperci z European Travel & Tourism Action Group (ETAG) opracowali listę najważniejszych trendów, które można pogrupować ze względu na różne aspekty.[2]

Trendy ogólne
Rośnie ilość czasu wolnego. Wakacje przestały być dobrem luksusowym, gdyż pojawia się wiele możliwości konkurencyjnego sposobu spędzania wolnego czasu.
Liczba podróży na osobę ciągle wzrasta, lecz czas trwania tych wyjazdów jest coraz krótszy.
Liczba klasycznych wyjazdów z północy na południe rośnie wolniej niż wyjazdów z południa na północ, ze wschodu na zachód i z zachodu na wschód.
Wydatki
Całkowite wydatki turystyczne, zwłaszcza wydatki na transport rosną szybciej niż inne składniki kosztów podróży, przede wszystkim z powodu częstszych i trwających krócej wyjazdów. Dzienne wydatki zostały generalnie utrzymane, ale wydatki w przeliczeniu na jedną podróż spadły – właśnie z powodu skrócenia jej czasu. Niemniej usługi konkurencyjne (często w miejscu zamieszkania), oferujące szeroką gamę możliwości spędzenia wolnego czasu (np. parki tematyczne, kluby sportowe i odnowy biologicznej, imprezy kulturalne), będą wpływały na wydatki turystyczne, szczególnie w okresie recesji.
Kierunki podróży
Liczba podróży międzykontynentalnych z i do Europy wzrasta szybciej niż ruch turystyczny między krajami europejskimi.
Liczba podróży między krajami Europy rośnie szybciej niż turystyka krajowa. Wzrastający popyt na wyjazdy do nowych, nieznanych i unikatowych miejsc jest równoważony przez powtórne wyjazdy do tych samych regionów, w których turyści mieli pozytywne doświadczenia.
Wzrasta liczba podróży wakacyjnych, podczas których turyści odwiedzają kilka krajów. Coraz bardziej popularne będą się stawały regiony oferujące produkt typu „coś dla każdego”.
Sezony turystyczne
Zainteresowanie zimowymi wakacjami w słońcu, turystyka kulturowa i podróże statkami rozwijają się szybciej niż tradycyjne wyjazdy związane z uprawianiem sportów zimowych.
Wyjazdy aktywne stają się tak samo popularne zimą i latem. Z wyjazdów poza sezonem najczęściej korzystają emeryci i osoby starsze.
Warunki podróżowania
Aspekty środowiskowe będą wywierały coraz większy wpływ na zachowania konsumentów i wybór kraju docelowego podróży. Potrzeba bezpieczeństwa podczas wakacji stale wzrasta. Społeczności lokalne stają się bardziej krytyczne wobec zjawiska turystyki.
Potrzeby i motywacje podróży
Rośnie popyt na wyjazdy zawierające elementy kultury, edukacji, historii, aktywności sportowej, a także zainteresowanie korzyściami zdrowotnymi wynikającymi z wyjazdu.
Odpoczynek i relaks (jako przeciwieństwo wypełniania wakacji różnymi formami aktywności) nadal pozostaje bardzo ważną cechą imprezy turystycznej.
Jakość, autentyczność i różnorodność stają się najistotniejszymi elementami postrzegania i wyboru kierunku podróży.
Rośnie potrzeba łączenia podczas podróży wakacyjnych wypoczynku i uczestnictwa w różnych wydarzeniach.
Wyjazdy, podczas których można połączyć wykonywany zawód z zainteresowaniem (hobby), cieszą się rosnącą popularnością.
Istotnymi  elementami postrzegania wakacji są takie cechy, jak: przygoda, fantazja, luksus i przyjemność, w połączeniu z atmosferą wyłączności.
Nowe aspekty segmentacji
Rynek czasu wolnego będzie bardziej ulegał modzie. Podróże służbowe staną się oszczędniejsze i większą uwagę będzie się zwracać na czas ich trwania. W krajach wysoko rozwiniętych kobiety samodzielne pod względem finansowym będą miały większy wpływ na wybór kierunków podróży i sposobu spędzania czasu niż obecnie.
Najlepsze perspektywy rozwoju przedstawiają następujące segmenty:
Za najbardziej dynamicznie rozwijający się segment rynku uważani są seniorzy. Przeciwieństwo stanowi turystyka młodzieży, zagrożona niedostatkiem odpowiednich usług – transportowych i innych, a także zmniejszaniem się dodatki od instytucji edukacyjnych.
Turystyka biznesowa – wzrost liczby tego rodzaju podróży zależy głównie od działań marketingowych. Powodzeniem będą się cieszyły wyjazdy grupowe z powodu specjalnych okazji: na konferencje, targi oraz podróże motywacyjne i wyjazdy łączące pracę z wypoczynkiem.
Największy potencjał wzrostu ujawniają odwiedziny u krewnych i przyjaciół oraz wszystkie formy wyjazdów specjalistycznych.
Będzie się rozwijać turystyka miejska, szczególnie z okazji wydarzeń kulturalnych czy sportowych, głównie w formie coraz krótszych wyjazdów.
Szybciej niż wyjazdy w okresie letnim czy też turystyka wypoczynkowa typu „słońce i plaża” i tradycyjne wyjazdy zimowe na narty będą się rozwijały wyjazdy zimowe do krajów południowych oraz rejsy statkami wycieczkowymi.
Nadal popularne będą wyjazdy jednodniowe w różnych celach.
Nowe produkty: istnieje zapotrzebowanie na nowy rodzaj produktów przeznaczonych dla ludzi o zróżnicowanych, specjalistycznych zainteresowaniach. Wyjazdy powinny umożliwiać łączenie pracy z wypoczynkiem.
Coraz większą liczbę klientów, także seniorów będą przyciągały wakacje związane z potrzebą przeżycia przygody oraz podróże do krajów bardzo odległych od miejsca zamieszkania, które stanowią dziś 18 % wszystkich zamorskich podróży (np. do dżungli) – w komforcie i poczuciu bezpieczeństwa.
Wyjazdy grupowe organizowane dla określonych społeczności lub grup zawodowych potrzebują wyspecjalizowanej obsługi. Znaczna większość tego typu podróży jest organizowana samodzielnie lub przez instytucje niekomercyjne.
Rośnie też zainteresowanie turystyką wiejską, powrotem do natury, a w mniejszym stopniu – dużym obecnie ruchem campingowym i caravaningowym.
Trendy w organizacji podróży
Obserwować się będzie większe zainteresowanie zorganizowanymi podróżami indywidualnymi, ze szkodą dla zorganizowanych wyjazdów grupowych.
Maleje liczba uczestników zorganizowanych wyjazdów grupowych, ale są one bardziej zróżnicowane. Rosnącym powodzeniem cieszą się imprezy, które zapewniają wszystkie rodzaje świadczeń (all inclusive).
Technologie informacyjne
Systemy informacji, lepsze i łatwiej dostępne, umożliwiają późniejsze rezerwacje, często też prowadzą do bardziej elastycznego traktowania programu podróży.
Wzrośnie znaczenie  systemów dystrybucji i lepszego świadczenia usług dla indywidualnego turysty.
Produktem stanie się dostarczanie informacji za pośrednictwem internetu. Kraje (regiony) będą konkurencyjne, jeśli umiejętnie wykorzystają nowe media.
Trendy związane z produktami
Konsumenci stają się bardziej krytyczni i pewni siebie: coraz bardziej zwracają uwagę na związek między ceną a jakością.
Wzrasta rola komfortu i dodatkowych korzyści. Turyści oczekują większego osobistego zainteresowania, nawet w drobnych sprawach.
Wzrasta grupa klientów poszukujących produktu „minimalnego”.
Zainteresowanie produktami najwyższej jakości będzie wzrastało tylko nieznacznie lub wcale.
Wszelkie dodatkowe wyposażenie i udogodnienia w hotelach, wliczone w cenę noclegu, będą mile widziane.
Usługi transportowe
Zgodnie z prognozami, liczba przewozów lotniczych będzie wzrastać. Jednak większe koszty oraz natłok samochodów prywatnych doprowadzą w efekcie do ograniczenia wielu podróży. Transport publiczny powinien odnieść z tego tytułu korzyści, pod warunkiem, że zostaną zapewnione przez rządy podstawowe inwestycje infrastrukturalne, do których można zaliczyć rozwój lotnisk. Inwestycje te są konieczne; ich zaniechanie wpłynęłoby niekorzystnie na perspektywy rozwoju.
Istnieje rosnąca potrzeba przemieszczania się w miejscu pobytu na wakacjach.
Konsumenci są coraz bardziej zainteresowani używaniem alternatywnych środków lokomocji w celu dojechania do miejsca przeznaczenia.
Wzrośnie liczba przewozów lotniczych i udział podróży z wykorzystaniem samolotu i pociągu łącznie. Liczba przejazdów pociągiem między dużymi aglomeracjami będzie wzrastać.
Utrzymuje się duże zainteresowanie statkami wycieczkowymi.
Usługi noclegowe i gastronomiczne
Dotychczas były to największe obszary wzrostu. Prawdopodobnie będzie tak nadal, jednak towarzyszyć temu będą duże zmiany. Hotele najwyższej klasy mogą osiągnąć stan nasycenia, będzie rósł natomiast popyt na hotele trzygwiazdkowe i niższej klasy. Coraz częściej nocleg w hotelach będzie sprzedawany w formie pakietu, szczególnie przy wyjazdach na krótko.
Usługi gastronomiczne będą się rozwijać poprzez sieć wyspecjalizowanych restauracji. Największym popytem cieszyć się będą dobrej jakości małe restauracje i zajazdy. Kontynuowanym trendem będzie nie tylko poszukiwanie wysokiej jakości i nowości w kuchni, ale także uleganie zmiennym modom.
Przewiduje się zwiększone zapotrzebowanie na noclegi i wyżywienie w wynajętych mieszkaniach, szczególnie w pobliżu atrakcji turystycznych – takich jak parki tematyczne, obiekty sportowe i kultury, centra odnowy biologicznej oraz wioski wakacyjne. Nadal pozostaną popularne drugie domy.
Trzeba sobie zdawać sprawę, że opisane wyżej trendy mają częściowo charakter ogólny, a w części odnoszą się tylko do specyficznych grup. Próba ich zastosowania do wszystkich byłaby poważnym błędem.
Turystyka nie jest z pewnością zjawiskiem statycznym. Można oczekiwać, że zmiany te będą następowały w nadchodzących latach. Jest ważne, aby uwzględnić je we właściwym momencie.
Wydaje się, że najgłębsze zmiany są spowodowane przemianami w stylu życia. One prowadzą do rosnącej segmentacji, ponieważ popyt stał się bardziej zmienny, elastyczny.
W krajach rozwiniętych jest więcej obywateli w wieku emerytalnym, mniej ludzi młodych; więcej bogatych i wykształconych, ale także więcej biednych, bezrobotnych i odsuniętych poza główny nurt życia społecznego. Maleją stare więzi i lojalność wobec rodziny, nauczycieli, rodzinnego miasta i religii.
Regiony, kraje i małe miejscowości utracą swoją prawie monopolistyczną pozycję wobec stałych klientów. Rynek masowy, większa częstotliwość podróży w ciągu całego roku będą sprzyjać wzrostowi popytu, ale wzrośnie konkurencja oraz możliwości wyboru. Podróżni będą bardziej zorientowani na produkty, dlatego w promocji większego znaczenia nabierze koncentrowanie się na specyficznych segmentach rynku niż ogólna promocja kraju.

Prognozy krótkoterminowe są mniej korzystne. Dojrzałość niektórych rynków i niepewne perspektywy rozwoju gospodarki światowej, przewidujące tempo wzrostu gospodarczego na poziomie 3 % lub mniej, nie wyglądają obiecująco. W 2000 roku ujawniło się dalsze ograniczenie udziału turystyki europejskiej na świecie, a wiele krajów odnotowało zmniejszenie tempa wzrostu, stagnację, a nawet spadek liczby przyjazdów.
Turystyka wyjazdowa w większości krajów wzrastała, szczególnie na trasach odległych. WTO przewiduje, że jeżeli obecny trend się utrzyma, wyjazdy z Europy przewyższą ruch przyjazdowy w ciągu najbliższych dwudziestu lat.
Jednakże WTO prognozuje wielkie możliwości dla przyszłych podróży międzynarodowych. Warunek osiągnięcia sukcesu i odwrócenia negatywnych tendencji specjaliści upatrują w efektywnym marketingu i nowych produktach.
Europa potrzebuje lepszej polityki państwa i bardziej dogodnych warunków funkcjonowania branży turystycznej. Żeby osiągnąć zrównoważony wzrost, niezbędne jest ożywienie współpracy między sektorem publicznym i prywatnym.

[1] T. Buczak  „Trendy w turystyce europejskiej”, „Hotelarz”, lipiec 2001

[2] T. Buczak  „Trendy w turystyce europejskiej”, „Hotelarz”, lipiec 2001

Zarys rozwoju turystyki w Polsce

początek pracy licencjackiej

Historia turystyki jest nierozłącznym elementem historii ludzkości. Ludzie przemieszczali się zawsze w poszukiwaniu pożywienia i miejsca zamieszkania jednak za początek turystyki uznaje się moment, gdy człowiek zaczął podróżować w celach poznawczych. W Polsce, podobnie jak w innych krajach, rozwój turystyki został zapoczątkowany w pierwszej połowie XIX wieku. Jednakże proces ten w Polsce przebiegał inaczej niż w innych krajach europejskich. O ile w innych krajach, mających normalny rozwój życia narodowego, jednym z potężnych bodźców współdziałających w tworzeniu stowarzyszeń był bodziec materialny,o tyle w Polsce komercjalna strona zagadnienia była mniej istotna.

Na zachodzie Europy turystykę organizowali przede wszystkim ludzie wyczuwający potrzeby rynku i płynące stąd zyski, w Polsce zaś  – przede wszystkim społecznicy ożywieni poczuciem misji kulturalno – narodowej. Etapy rozwojowe turystyki w Polsce zamykają się w następujących okresach:

  • Okres pierwszy obejmuje lata do 1873 r.: jest to okres prekursorski, poprzedzający właściwy rozwój form organizacyjnych
  • Okres drugi – od 1873 do 1918r. – jest okresem, w którym kształtowały się ideowe i organizacyjne podstawy polskiej turystyki i krajoznawstwa
  • Okres trzeci – od 1918 do 1939 r. – obejmuje lata działalności turystycznej w Polsce międzywojennej
  • Okres czwarty – od 1945r. – odnosi się do powstania i rozwoju turystyki w Polsce Ludowej[1].

O turystyce do 1873 roku w dzisiejszym tego słowa znaczeniu

można mówić przede wszystkim na tle działalności Stanisława Staszica i Juliana Ursyna Niemcewicza. Obaj uczeni, politycy, krajoznawcy, pisarze  wprowadzili do  turystyki polskiej akcenty poznawcze.

Staszic – naukowiec, wybitny działacz, organizator, przyrodnik – był pierwszym badaczem, który w celach naukowych przewędrowała prawie całą Polskę. Stał się on wzorem dla innych działaczy krajoznawczych i turystycznych.

Działania Niemcewicza i Staszica kontynuowane są przez Wincentego Pola – geografa i poetę. On jako profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego kształcił zastępy młodych badaczy stwarzając teorię fizycznej odrębności ziemi Polskich od otaczających je państw.

Rozwój myśli geograficznej i historycznej, propagującej idee krajoznawcze, trafi na grunty społeczno – ekonomiczne. Typowe dla XIX wiecznej Europy przemiany społeczne również w Polsce rozszerzają krąg osób zainteresowanych uprawianiem turystyki na warstwy kupców, urzędników oraz przedstawicieli wolnych zawodów. Niestety warunki materialne nie pozwalały na dalekie podróże. Rodzi się więc potrzeba aby miejscowości wypoczynkowe, do których dojazd nie byłby zbyt kosztowny, były w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca zamieszkania.

Z czasem uzdrowiska stają się miejscami skupiającymi czołowych intelektualistów kraju : pisarzy, naukowców, działaczy społecznych. Oprócz uzdrowisk powstają ośrodki kąpielowiskowe, klimatyczne i letniskowe. W 1816 roku powstaje w Darłowie najstarsze kąpielisko nad Bałtykiem. W 1823 r. Dr Hafner odkrywa Sopot i zakłada nadmorskie kąpielisko.

Drugi okres to okres zaborów. W tym czasie społeczeństwo polskie odczuwało m.in. potrzebę organizowania się dla realizacji swych zamierzeń i celów związanych z turystyką i krajoznawstwem[2]. Formowanie organizacji społecznych utrudniała sytuacja polityczna. Dopiero po stworzeniu pewnych form polskiej autonomii kulturalnej w Galicji powstają możliwości założenia organizacji turystycznej. W 1873 roku powstaje Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie. Jego celem były badania geologiczne polskich gór i ich popularyzacja, a także ochrona przyrody i wspieranie przemysłu góralskiego. W 1874 roku zbudowano pierwsze schronisko górskie nad Morskim Okiem; w 1876 roku  – schroniska w Roztoce i Pięciu Stawach, a w 1894 roku na Hali Gąsienicowej.

W 1906 roku powstaje PTK (Polskie Towarzystwo Krajoznawcze) jako druga organizacja na ziemiach polskich.

Na rewolucyjny zwrot w rozwoju turystyki miały wpływ wynalazek kolei i statku parowego. Podróże stały się tańsze, szybsze, wygodniejsze i dostępne dla szerszych kręgów ludności.W literaturze przedmiotu przyjmuje się więc, że faza początkowa turystyki nowożytnej rozpoczyna się w XIX wieku i fazę tę cechuje:

  • rozbudowa infrastruktury informacyjnej, w szczególności sieci pocztowej
  • rozbudowa infrastruktury transportowej i zastosowanie nowych środków transportu, takich jak kolej i statek parowy, zwiększenie prędkości poruszania się i zmniejszenie kosztów podróżowania,
  • większy dobrobyt dzięki industrializacji i pierwsze zdobycze socjalne w zakresie czasu wolnego, w szczególności możliwość ubiegania się o urlop, w prawdzie jeszcze bezpłatny i jeszcze nie jako prawo powszechne[3]

W środowisku robotniczym przed I wojną światową i w okresie międzywojennym zapoczątkowana została działalność turystyczna. Prowadziły ją organizacje młodzieżowe, sportowe i oświatowe.

Okres trzeci – w warunkach odrodzonej państwowości polskiej po I wojnie światowej zaistniały możliwości rozwoju turystyki i krajoznawstwa. Zmieniły się warunki, zmieniła się znacznie rola i zakres działalności Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (przed 1918 Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie) i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Działacze tam zgrupowani włączyli się w nowy okres rozwoju turystyki.

PTT nadal koncentrowało swoje wysiłki na zagospodarowaniu gór. Powstały nowe schroniska, zagospodarowano nowe szlaki. W 1935 roku z inicjatywy Ministerstwa Komunikacji powołana została Liga Popierania Turystyki jako stowarzyszenie, którego celem było organizowanie i krzewienie turystyki masowej.

W 1938  roku zostało powołane Centralne Biuro Wczasów przez Zrzeszenie Organizacji Oświatowo- Kulturalnych. Organizacja ta grupowała postępową, demokratyczną i lewicową inteligencję polską. CBW mimo, iż istniało tylko rok skierowało na tanie wczasy głównie na tereny Żywiecczyzny ponad 30 tys osób. Ta pierwsza próba organizowania turystyki socjalnej pozostawiła jako trwały ślad popularny dziś termin „wczasy”.[4]

Okres czwarty – po drugiej wojnie światowej nastąpiło zahamowanie rozwoju ruchu turystycznego, promowane były tylko niektóre jego formy – głównie turystyka masowa. Ówczesne władze ograniczały ruch międzynarodowy, czy chociażby wyjazdy nad morze. Preferowana była turystyka zdrowotna i walory kulturalne turystyki. Cały dorobek polskiej turystyki turystyki minionych lat był poważnie zniszczony. Zginęło wielu ludzi, którzy ją budowali, spłonęło dziesiątki schronisk, zniszczone były szlaki turystyczne, uległy dalekiej dewastacji hotele, domy, pensjonaty.

Całkowite przekształcenie stosunków ekonomicznych i społecznych nie pozostawało bez wpływu na dalszy rozwój turystyki. Turystyka i wypoczynek przestały być domeną interesów poszczególnych ludzi. Zainteresowanie państwa i organizacji znalazło swój wyraz w ustawie sejmowej o organizacji Funduszu Wczasów Pracowniczych (FWP)[5]. W ślad za tym rozpoczęła się działalność na szeroką skalę. Poszczególne zakłady pracy i związki zawodowe rozpoczęły przejmowanie obiektów przede wszystkim na ziemiach zachodnich oraz w tradycyjnych miejscowościach wypoczynkowych. Turystyka ta charakteryzowała się niskim wskaźnikiem intensywności wyjazdów turystycznych, ograniczeniem tych wyjazdów do obszaru własnego kraju, w najlepszym wypadku do obszarów krajów tego samego bloku politycznego , ograniczeniami w wyborze miejsca wypoczynku, niskim poziomem obsługi turystycznej, jednostajnością programu pobytu, niskim standardem bazy wypoczynkowej i turystycznej, brakiem rozwiązań systemowych, które zapewniałyby rozwój, modernizację i odtworzenie majątku trwałego turystyki. Brak odpowiednich mechanizmów finansowania w tym zakresie prowadził do dewastacji i stałego ubożenia bazy materialnej[6].

Izolacja ścisła Polski, a właściwie całego bloku krajów demokracji ludowej, od krajów kapitalistycznych spowodowała całkowity prawie zanik wyjazdów zagranicznych do krajów Europy Zachodniej. Z drugiej strony traktowanie turystów zachodnich jako potencjalnych szpiegów sprowadziło prawie do zera przyjazdy do naszego kraju. Niewiele lepiej przedstawiała się sprawa wyjazdów do krajów obozu socjalistycznego[7]. Bardzo trudno było uzyskać paszport szczególnie osobom bezpartyjnym, nie zrzeszonym w żadnej organizacji, trudno było również o wizy, które obowiązywały Polaków do wszystkich krajów socjalistycznych. Sporadyczne były również przyjazdy z tych krajów do Polski. Względy polityczne miały więc znaczenie decydujące i nie liczyły się absolutnie z prawami ekonomii, odcinając skarb państwa od poważnych wpływów, jakie mogła przynieść zagraniczna turystyka przyjazdowa.

Lata 1945 – 1970 były okresem wzrostu zagospodarowania turystycznego, aczkolwiek jeszcze niedostatecznego, dla stale rozwijającego się dynamicznie ruchu turystycznego. Dzieki pomocy państwa odbudowano ze zniszczeń i wybudowano wiele obiektów. Od nowa zagospodarowano Tatry, pobudowano schroniska w Beskidach. Zagospodarowano wiele nowych szlaków wodnych na Mazurach, zakłady pracy i organizacje związkowe zbudowały setki domów wypoczynkowych i ośrodków. Równolegle z zagospodarowaniem turystycznym, dzięki odbudowie m. in. Całych zespołów zabytkowych i pojedynczych zabytków oraz budowie nowoczesnych zespołów miejskich, stworzono odpowiednie warunki dla rozwoju turystyki. Stwierdzenie, że turystyka jest fenomenem naszych czasów wynika z tego, że stała się ona bardzo szybko:

  • aktywnym czynnikiem rozwoju społecznego i ekonomicznego,
  • stałym elementem struktury potrzeb współczesnego człowieka i jego rodziny,
  • dynamiczną dziedziną gospodarki ze stała tendencją wzrostową, zarówno po stronie podaży jak i popytu,
  • źródłem koniunktury dla innych dziedzin gospodarowania oraz aktywizacji miejscowości i całych regionów,
  • trwałym elementem polityki państwa i współpracy międzynarodowej[8].

[1] R. Bar, A. Doliński “Turystyka”  Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne 1978 r

[2] R. Bar, A. Doliński “Turystyka” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne 1978

[3] I. Jędrzejczyk ”Nowoczesny biznes turystyczny” Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 rok

[4] R. Bar, A. Doliński “Turystyka” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne 1978

[5] R. Bar, A. Doliński “Turystyka” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne 1978

[6] I. Jędrzejczyk ”Nowoczesny biznes turystyczny” Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 rok

[7] H. Borne, A. Doliński „Organizacja Turystyki” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne1998 rok

[8] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

Kierunki i trendy rozwoju turystyki w Polsce i Europie

Pojęcie i zakres turystyki w dzisiejszym znaczeniu przechodziło szereg ewolucji, które wynikały ze zmian, jakie występowały w praktyce turystycznej,  co widać w pierwszym dziale dotyczącym historii turystyki w Polsce. Największe jej zmiany przypadają na wiek XX, w związku ze wzrostem czasu wolnego, zamożności i świadomości społeczeństw, rozwojem środków transportu oraz ułatwieniami w międzynarodowym ruchu osobowym, które są częścią składową szeroko rozumianego rozwoju cywilizacyjnego. Obecnie do turystyki zalicza się różnorodne motywacje spędzania czasu wolnego, takie jak poznawcze, kulturalne, rekreacyjne, religijne i biznesowe, z wyjątkiem podróży w celach zarobkowych. Światowa rewolucja techniczna i technologiczna, która bardzo szybko dokonuje się w naszych czasach, ma bezpośredni wpływ na rozwój turystyki i dziedzin ją wspierających. Z kolei turystyka i podróże są motorem wielu przemian dokonujących się w gospodarce światowej, co jest szczególnie widoczne w rozwoju środków transportu i telekomunikacji oraz zastosowaniu wysoko zaawansowanych technik komputerowych, gromadzenia, przesyłania informacji.

W Polsce turystyka traktowana była jako bardziej element społeczny niż ekonomiczny. W oparciu o taki kierunek polityki zostały sformułowane programy szczegółowe, w tym rozwoju bazy materialnej, których skutki  odczuwamy do dzisiaj. Na strukturę gospodarki turystycznej miały również wpływ mechanizmy pozaekonomiczne, takie jak przynależność do konkretnych branż przemysłowych, zaradność kadry zarządzającej czy kondycja finansowa właściciela czy zakładu pracy. Z drugiej strony popyt był wspierany przez fundusze spożycia zbiorowego budżetowe i pozabudżetowe. Socjalny wariant rozwoju gospodarki turystyki – mający niewątpliwie negatywne reperkusje w sferze oceny ekonomicznej – miał pozytywne znaczenie w rozwoju społecznym, ponieważ spowodował:

  • wykształcenie nawyków uprawiania turystyki
  • zwiększenie dostępności wypoczynku znacznej części społeczeństwa
  • wzrost ilościowy podaży turystycznej[1]

Zmiany, jakie zachodzą obecnie w Polsce, spowodowały

daleko idące zmiany w wielkości , strukturze popytu turystycznego. Wzrost przyjazdów z zagranicy oraz zmiany w preferencjach krajowego popytu wymuszają zmiany w podaży usług turystycznych. W Gaworecki zauważa, że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane, postulowane i rzeczywiste[2]. Standard bazy noclegowej oraz infrastruktury nie zawsze odpowiada wymaganiom turystów i podróżnych. Niemniej jednak należy stwierdzić, że w polskim stracie do gospodarki rynkowej turystyka weszła z poważnie liczącymi się aktywami, do których można zaliczyć:

  1. różnorodne walory i atrakcje turystyczne oraz kulturowe o unikatowym niekiedy międzynarodowym znaczeniu, o wysokim stopniu zorganizowania
  2. trwałe zmiany w potrzebach turystyczno – wypoczynkowych oraz w dążeniu do ich zaspokajania. Jednocześnie wykształciła się świadomość, społeczna rola oraz znaczenie turystyki i rekreacji dla kultury, ochrony środowiska
  3. wykształcone kadry, które biorą udział w procesie organizacji i obsłudze ruchu turystycznego
  4. podaż turystyczną o różnorodnym standardzie – w szczególności bazy noclegowej i gastronomicznej
  5. dobra (na ogół) dostępność transportową do miejscowości regionów turystycznych
  6. rozwój i preferowanie aktywnych form turystyki, turystyki dzieci i młodzieży, osób niepełnosprawnych oraz usług sanatoryjnych i uzdrowiskowych.[3]

Ta część branży turystycznej, która działa dotychczas na warunkach komercyjnych decyduje dzisiaj o przyszłych kierunkach rozwoju, będąc jednocześnie aktywnym czynnikiem dostosowania polskiej gospodarki turystycznej do potrzeb turystów i podróżnych, w oparciu o standardy powszechnie występujące w państwach Unii Europejskiej.

Turystyka należy do tych dziedzin aktywności człowieka, która jest bardzo mocno powiązana z wszelkimi trendami występującymi w Europie i na świecie. Zmiany dotyczące upodobań, motywacji, udogodnień są transferowane za granicą  i stają się obowiązujące w całej branży turystycznej. Dlatego też wszystkie uwarunkowania międzynarodowe stają się dla nas koniecznym wzorem do naśladowania.

Polityka państwa jako uwarunkowanie turystyki ma zasadnicze znaczenie w jej rozwoju; stanowi punkt wyjścia w określeniu strategii rozwoju turystyki na szczeblu krajowym i regionalnym.

Odrębną grupę czynników kształtujących rozwój turystyki stanowią regulacje prawne oraz wymogi środowiskowe.[4] W praktyce te dwa czynniki uzupełniają się. Władze wykorzystują walory naturalne i atrakcje turystyczne do ogólnego rozwoju, określanego jako zrównoważony rozwój[5] . Tak zwana ekopolityka społeczno – gospodarcza ma coraz więcej zwolenników.

Na rynku turystycznym występują ciągłe zmiany, tak po stronie popytu, jak i po stronie podaży. Od kilku lat w turystyce europejskiej sprzedaży obserwuje się następujące tendencje:

  • spada zainteresowanie trzema „s” (sun, sea, sand – słońce, morze, piasek) a wzrasta zainteresowanie aktywnymi formami spędzania czasu wolnego. Następuje stopniowe odchodzenie od turystyki masowej na rzecz turystyki indywidualnej, charakteryzuje się różnorodnymi, specyficznymi potrzebami, wynikającymi z dążenia do podtrzymywania kondycji fizycznej i psychicznej, uprawiania hobby, przeżywania przygód i mocnych wrażeń. Jednocześnie zauważa się wzrost znaczenia własnego bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia w podróży. Współczesne tendencje w rozwoju turystyki wprowadzają zwiększone zapotrzebowanie na różnorodne formy turystyki kwalifikowanej i specjalistycznej. Właśnie chęć przeżycia przygody o różnych motywacjach powoduje zmiany w strukturze oferowanego produktu turystycznego. Sport, rekreacja, atrakcje kulturalne, archeologiczne, historyczne miasta, stare zamki i pałace stanowią motywację w uprawianiu turystyki. Turystyka, jako motyw powrotu do korzeni stanowi bardzo ważny segment rynku turystycznego.
  • Wzrasta zainteresowanie „zieloną” turystyka (zdrowa żywność, recykling odpadków, zdrowe wyposażenie itp.). Rośnie znaczenie ekologii w turystyce co ma odzwierciedlenie w zainteresowaniu turystyką na obszarach wiejskich i leśnych. Turystyka wiejska, agroturystyka, są coraz bardziej popularne, zarówno wśród touroperatorów jak i turystów. Ekoturystyka już teraz stanowi poważny sektor uprawiania turystyki w Europie i na świecie. Fauna i flora stanowią atrakcyjny motyw do uprawiania turystyki i podróży, zapewniając możliwość przeżycia niezapomnianej przygody. Zauważa się sentymentalny powrót do turystyki konnej i traperskiej organizowanej w naturalnych warunkach przyrodniczych.
  • Wzrasta zapotrzebowanie na zagraniczną turystykę weekendową, szczególnie w atrakcyjnych miastach oraz w dalszym ciągu utrzymywać się będzie zapotrzebowanie na drogie domy.
  • Rośnie popularność bazy pobytowej o rozbudowanych funkcjach o bardzo atrakcyjnych i różnorodnych programach. Atrakcje naturalne wzmacniane przez atrakcje specjalne w tym celu budowane, stanowią dzisiaj niezwykle dochodowy rodzaj przemysłu turystyczno – rozrywkowego.
  • Obserwuje się w dalszym ciągu wzrost wyjazdów służbowych i turystyki motywacyjnej. Rozszerza się zasięg i zakres podróży w różnych celach o bardzo różnych motywach zbiorowych i indywidualnych. Rozwój środków transportowych i telekomunikacyjnych stanowi w tym względzie czynnik sprzyjający podróżom i turystyce. Innowacje i nowinki techniczne i technologiczne będą miały wpływ na motywację wyjazdów turystycznych przy założeniu, że przestrzeń i czas nie będą stanowić bariery rozwoju.[6]

Analizę trendów rozwojowych turystyki przeprowadził m. in. Naisbitt. Wyróżnił on 10 podstawowych trendów[7] uwidaczniających się we współczesnej gospodarce oraz życiu społecznym. Zaobserwowane i opisane przez Naisbitta przemiany to:

  • przesuwaniu się społeczeństwa uprzemysłowionego ku społeczeństwu opartemu na tworzeniu i dystrybucji informacji;
  • nieprzydatność technologii nie biorącej pod uwagę czynnika ludzkiego;
  • globalna ekspansja gospodarki – gospodarka krajowa staje się częścią gospodarki światowej;
  • przestawianie się z działań opartych na krótkofalowych rozwiązaniach na podejmowaniu problemu w szerszych ramach czasowych i przywiązywanie coraz większego znaczenia do spraw perspektywicznych;
  • szybka decentralizacja organizacji i hierarchii, rosnąca zdolność do działania innowacyjnego i osiągania efektów poprzez inicjatywy oddolne;
  • poleganie na własnej zaradności we wszystkich dziedzinach życia, zamiast korzystania z pomocy instytucjonalizowanej;
  • narastająca potrzeba ludzi do brania udziału w podejmowaniu decyzji; rozpadanie się struktur hierarchicznych i powstawanie sieci przetwarzania informacji, co staje się szczególnie ważne w odniesieniu do społeczności biznesu;
  • większe możliwości samodzielności wyborów stojące przed ludźmi, tworzenie się społeczeństwa wolnego, wieloopcyjnego[8]

Opisywane przez Nisbitta zjawiska i procesy, wywierać będą istotny wpływ na tempo i kierunki rozwoju turystyki, który jest przecież konsekwencją przeobrażeń jakim podlega społeczeństwo. Coraz więcej ludzi podróżuje, coraz więcej miejsc i krajów utrzymuje się z turystów a podróże i związane z nimi wydatki stanowią coraz istotniejszy element życia współczesnego człowieka. Po pracy mieszkaniu i samochodzie turystyka jest uważana za czwarty w kolejności miernik jakości życia.[9]

Strategia rozwoju produktu turystycznego do roku 2004 zakłada wydzielenie pięciu stref  zwiększonej  aktywności (strefy obejmują po kilka województw) administracji rządowej i władz samorządowych w zakresie rozwoju bazy i infrastruktury przeznaczonej dla dominującej w danym terenie form turystyki.[10] Są to: wybrzeże, pojezierze, zachodnie pogranicze, góry, miasta – duże centra. Spodziewane efekty tej strategii to: rozbudowa bazy noclegowej z obiektami towarzyszącymi w tym nasycenie wsi i małych miast małymi obiektami i kwaterami (agroturystyka), uruchomienie programu funkcjonowania bazy noclegowej taniej w szczególności dla turystyki młodzieży, rozbudowa bazy w centrach turystycznych i restrukturyzacja bazy zakładowej i sanatoryjnej. Niezbędny jest równolegle postępujący harmonijny rozwój pozostałej infrastruktury gospodarczej w całym kraju, szczególnie w zakresie: dostępności komunikacyjnej Polski i regionów (przejścia graniczne, autostrady, drogi kołowe, wodne, porty lotnicze, rzeczne itp.), udostępniania i ochrony dóbr kultury i obiektów przyrodniczych.

[1] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[2] W. Gaworecki „Turystyka” PWE Warszawa 1994

[3] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[4] H. Borne, A. Doliński „Organizacja Turystyki” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne1998 rok

[5] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[6] dr T. Burzyński „Kierunki rozwoju turystyki”/ „Turystyka szansą rozwoju kraju” materiały pokongresowe, Warszawa 1996

[7] jeden z trendów opisanych przez autora dotyczy wyłącznie społeczeństwa amerykańskiego więc pominę go w swoich rozważaniach

[8] J. Naisbitt „Megatrends” Futura Publications, Nowy York 1982 rok

[9] W. Alejziak „Turystyka w obliczu wyzwań XXI wieku” FH-U „Albis” Kraków 1999

[10] Zespół pod redakcją Alicji Gotowt – Jeziorskiej „Rozwój turystyki i zagospodarowania turystycznego w polityce przestrzennej zagospodarowania kraju” Warszawa 1977

Turystyka a efekty ekonomiczne na przykładzie gminy Krynica Morska

Mimo, iż turystyka od wielu lat stanowi nieodłączny element naszego stylu życia, dopiero od niedawna wzbudziła uwagę ekonomistów, jako istotny czynnik rozwoju gospodarczego oraz ekonomiczna alternatywa dla tradycyjnych dziedzin produkcji (przemysł, rolnictwo). Niewątpliwe korzyści jakie niesie ze sobą jej rozwój (zatrudnienie, dochody, wpływy podatkowe itp.) przyczyniły się do wzrostu zainteresowania tą dziedziną ze strony różnych krajów, organizacji, a także władz lokalnych i społeczności wielu regionów. Korzyści te widać szczególnie na przykładzie gminy Krynica Morska, dla której turystyka jest podstawowym źródłem dochodów mieszkańców jak i budżetu miasta.
Dla zaistnienia w gminie Krynica Morska licznych efektów ekonomicznych rozwoju turystyki znaczenie pierwszoplanowe ma wielkość ruchu turystycznego. Zazwyczaj, choć nie jest to regułą, im wyższa jest liczba odwiedzających, tym większe są wpływy środków pieniężnych pochodzące z miejscowości wysyłających. Ma to szczególnie istotne znaczenie w przypadku, gdy badany obszar pozbawiony jest tradycyjnego przemysłu, a turystyka stanowi główne źródło pozyskania kapitału dla gospodarki miasta.
Z punktu widzenia efektów ekonomicznych niezwykle ważny jest więc również poziom wydatków ponoszonych przez turystów. Można nawet powiedzieć, jak twierdzi S. Wodejko (1998, s. 85), iż jest to „sedno całej działalności przemysłu turystycznego.” Na wydatki turystyczne składa się wiele pozycji począwszy od zakupu dóbr i usług konsumpcyjnych związanych z podróżą i pobytem, kończąc zaś na zakupie drobnych przedmiotów osobistego użytku, pamiątek i prezentów dla rodziny i przyjaciół. W gminie Krynica Morska zdecydowana większość wydatków przyjezdnych dotyczy zakupu noclegu i wyżywienia, w pozostałej zaś części środki pieniężne przeznaczane są głównie na komunikację, rozrywki typu „wesołe miasteczko”, wycieczki turystyczne (np. rejsy po Zalewie Wiślanym), ochronę zdrowia (apteki), kupno pamiątek i korespondencji.
Wysokość indywidualnych wydatków turystów jest na badanym obszarze bardzo zróżnicowana i zależy przede wszystkim od zamożności odwiedzających jak i czasu trwania pobytu. Na ryc. 5.2.1. przedstawiono szacunkowe kwoty, bez kosztów noclegu, jakie turyści wydają podczas pobytu w Krynicy Morskiej.

turysta3

Ryc.5.2.1. Wysokość indywidualnych wydatków turystów w gminie Krynica Morska
( VIII – 2000 r., bez kosztów noclegu, w %).
Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych

Jak wynika z ryc. 5.2,1., wydatki ponoszone przez turystów podczas pobytu w Krynicy Morskiej wynoszą średnio kilkaset złotych na jedną osobę. Należy jednak zaznaczyć, iż kwoty te nie obejmują kosztów związanych z wykupieniem noclegu, a to jak wiadomo w każdej miejscowości turystycznej stanowi znaczny odsetek ogółu wydatków przyjezdnych.
Wydatki turystów, czyli napływ przywożonych przez nich środków pieniężnych jest podstawowym, lecz nie jedynym efektem ekonomicznym rozwoju turystyki na badanym obszarze. Wraz z dokonywanymi przez turystów zakupami (zakwaterowanie, wyżywienie, rozrywki itd.) uruchamiają się dodatkowe strumienie pieniędzy dostające się do gospodarki miasta. W literaturze tego typu strumień powodujący cyrkulację pieniędzy w gospodarce obszaru recepcyjnego określany jest mianem mnożnika. Wysoka wartość mnożnika wskazuje, iż wydatek jednej jednostki pieniężnej przez turystów wywołuje relatywnie dużą dodatkową działalność gospodarczą (A. Szwichtenberg, 1995).
Kolejnym efektem ekonomicznym rozwoju turystyki w gminie Krynica Morska jest aktywizacja zawodowa lokalnej społeczności. Owa aktywizacja wyraża się zarówno poprzez wzrost zatrudnienia, jak też w wyniku dywersyfikacji zawodowej (powstawanie nowych zawodów). Nowe miejsca pracy powstają nie tylko w sektorze turystycznym, lecz także w innych sektorach pozaturystycznych, takich jak handel i budownictwo. Należy jednak podkreślić, iż w przeciwieństwie do miejscowości górskich, wzrost aktywności zawodowej na badanym obszarze, podobnie jak ma to miejsce w innych gminach nadmorskich, ograniczony jest w zasadzie do okresu letniego.
Poza wymienionymi korzyściami ekonomicznymi, przyjazdy turystów są czynnikiem pobudzającym szeroko rozumiany popyt na Mierzei Wiślanej. Ten z kolei stymuluje rozwój podaży, a zatem produkcji w otaczającym Krynicę Morską regionie. W ten sposób uruchamia się cały mechanizm pobudzania wzrostu gospodarczego nie tylko w badanej miejscowości turystycznej, lecz także w oddziaływujących na nią pobliskich gminach i miastach. Świadczenie produktu turystycznego powoduje wreszcie wzrost dochodów miejscowej ludności utrzymującej się na ogół z wynajmu kwater, obsługi punktów gastronomicznych, handlowych i usługowych

Rozwój turystyki na obszarach nadmorskich

Położenie nadmorskie jest aktualnie, podobnie jak w całym okresie powojennym, jednym z podstawowych czynników rozwoju gospodarczego i przestrzennego Polski. Do lat dziewięćdziesiątych decydowały o tym w pierwszej kolejności takie funkcje jak przemysł stoczniowy, działalność portowa czy rybołówstwo. Obecnie można przyjąć, że właśnie gospodarka turystyczna jest jedną z najważniejszych funkcji w hierarchii ważności czynników kształtujących sytuację ekonomiczną polskich obszarów nadmorskich. Teza ta ma swoje odniesienie przede wszystkim do kondycji gospodarczej położonych w tej części kraju jednostek samorządowych.

Działalność turystyczna, która zrodziła się na bazie walorów określanych często „3 S” (sun – sand – sea), prowadzona jest na bardzo ograniczonym obszarze nazywanym niekiedy nadmorską strefą turystyczną. Jest to obszar wodno-lądowy rozciągający się pomiędzy trzecią (czwartą) rewą oddaloną od brzegu o 500 – 600 m a maksymalnym zasięgiem optymalnych wartości bioklimatu morskiego, obejmujący w przybliżeniu jednolity zespół środowisk o bardzo wysokich (morze, plaża, las, jeziora przybrzeżne) i wysokich (łąki) walorach wypoczynkowo-krajobrazowych (A. Szwichtenberg, 1993).

W literaturze dla tych przestrzeni przyjmuje się różne określenia, typu nadbrzeża, riwiery, mierzeje, lida itp. Wąska przestrzeń wodno-lądowa jest subregionem, a więc obszarem jednolitym ze względu na cechy i spójnym wewnętrznie. Szeroko rozumiana turystyka stanowi główne kryterium wyróżniające z regionów nadmorskich subregion turystyczny.

Zarówno z punktu widzenia przyrodniczego, jak też gospodarczego, subregion ten jest wyjątkowo wąski. W Polsce jego średnia szerokość wynosi zaledwie 1,5 km, łączna zaś powierzchnia jest określana na około 650 -1000 km2 (A. Szwichtenberg, 1993). Jest więc on znacznie mniejszy od strefy nadmorskiej zajmującej obszar około 5100 km2, na który składają się tereny 24 gmin nadmorskich i 20 miast (A. Pawlikowska-Piechotka, 1995).

Pomimo ograniczenia sezonu do okresu letniego, wybrzeże Bałtyku tradycyjnie zajmuje od wielu lat czołowe miejsce wśród regionów turystycznych Polski. Klimat i wody morskie, szerokie piaszczyste plaże, wały wydmowe, w połączeniu z bogactwem roślinności sprawiają, że jest to teren szczególnie atrakcyjny i w konsekwencji większość pasa nadmorskiego jest zagospodarowana i wykorzystywana do celów rekreacji, lecznictwa, turystyki i sportów wodnych.

Spośród walorów turystycznych strefy nadmorskiej podstawowe znaczenie dla rozwoju turystyki posiada woda morska. Pomimo jej niekorzystnych cech fizyczno- – chemicznych (np. niska temperatura i zasolenie), stanowi ona nadal wyjątkowy magnes dla mieszkańców, szczególnie południowej i środkowej części kraju.

Znaczenie jeszcze większe od wody morskiej ma efekt pośredniego działania Bałtyku, między innymi poprzez formowanie strefy brzegowej wybitnie atrakcyjnej dla funkcji turystycznej. Należy bowiem przyjąć tezę, iż wykorzystanie morza dla potrzeb kąpieliska w najwyższym stopniu uzależnione jest od istnienia dogodnych plaż. Trzeba tu pamiętać, że przedwydma jest najistotniejszym elementem przestrzennego funkcjonowania wczasów nadmorskich. Potwierdzają to między innymi badania socjologiczne, z których wynika, że przy optymalnych warunkach pogodowych na plaży spędza czas od 75 do 91 % ogólnej populacji danej miejscowości nadmorskiej (A. Szwichtenberg, 1991).

Należy również podkreślić, że plaże nadbałtyckie zaliczane są do najatrakcyjniejszych na świecie. Decydują o tym nie tylko ich znaczne szerokości, ale także wysoka jakość. Na 83,2 % długości wybrzeża plaże osiągają ponad 20 m szerokości. Niewielki jest procent plaż o szerokości mniejszej od 10 m. Na wielu dłuższych odcinkach ich szerokość przekracza 50 m, np.: pomiędzy Mierzeją Wiślaną a Kątami, w Gdańsku – – Stogach, Sopocie, na wsch. od Karwii, w Międzyzdrojach, Świnoujściu itd. Największe zaś plaże stwierdzono przy ujściach rzek, między innymi Nurtu Jamneńskiego (80 m szerokości), Świny (100 m), Wisły (ponad 100 m).

Z punktu widzenia rozwoju turystyki na obszarach nadmorskich niezmiernie istotne jest również bioklimatyczne oddziaływanie Bałtyku. Bioklimat wybrzeża charakteryzuje się przeciętnymi warunkami dla celów wypoczynkowych i profilaktyczno-zdrowotnych. Do cech korzystnych, wywołanych między innymi usłonecznieniem, dużą ilością aerozolu morskiego, wiatrami itp., należy zaliczyć przede wszystkim jego działanie bodźcowe, przyczyniające się do hartowania organizmu człowieka, tym samym powodujące zwiększenie jego naturalnej odporności. Do cech niekorzystnych bioklimatu należy zaliczyć niską temperaturę powietrza i wody morskiej, silne wiatry, a także duże wahania stanów pogodowych (A. Szwichtenberg, 1991).

Dla rozwoju turystyki w strefie nadmorskiej istotne znaczenie ma również szata roślinna, będąca jednym z głównych elementów środowiska przyrodniczego decydujących o jego zdrowotności i atrakcyjności dla turystyki i rekreacji. Bogato zróżnicowana pod względem gatunkowym zieleń stanowi wysokiej rangi walor krajobrazowy i jest podstawowym tworzywem w zagospodarowaniu przestrzennym terenów wypoczynku.

Poza wymienionymi walorami środowiska przyrodniczego, elementem stymulującym rozwój gospodarki turystycznej w strefie nadmorskiej jest zagospodarowanie turystyczne. Na całym pasie polskiego wybrzeża zagospodarowanie to jest nierównomierne, a jego standard często bywa niski. Ośrodki wczasowe skupione są w prawie 60 miejscowościach, z których 15 to kombinaty wypoczynku, liczące ponad 5 tys. miejsc noclegowych. Wciąż bardzo często nadmorska baza turystyczna ma charakter obiektów typowo sezonowych, z dominującymi ośrodkami kempingów i pawilonów o niskim standardzie. Do niedawna większość bazy noclegowej pozostawała w dyspozycji zakładów pracy, związków zawodowych, FWP itd., tworząc tzw. bazę zamkniętą. Stosunkowo słabo natomiast rozwinięta była i prosperowała tzw. ogólnie dostępna baza turystyczna. Od 1989 r. obserwowany jest proces stopniowych przemian struktury własnościowej i funkcjonalnej bazy noclegowej, który wiązać należy z dokonaną transformacją systemu społeczno-gospodarczego Polski. Zjawiskiem towarzyszącym temu procesowi jest dynamiczny rozwój miejsc noclegowych i bazy towarzyszącej w ramach sektora prywatnego (Z. Kruczek, S. Sacha, 1994).