Archiwum kategorii: Prace magisterskie

Turystyka pielgrzymkowa wyznawców hinduizmu

Tradycja pielgrzymowania w religii, jaką jest hinduizm sięga bardzo odległych czasów historycznych. Wnioski takie można wysunąć chociażby po wykopaliskach w dolinie Indu, gdzie odnalezione zostały artefakty cywilizacji przedaryjskiej z około 2500-1500r p.n.e.

Hinduizm to wspólna nazwa wielu religii i kultów wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim. Rozmaite kulty hinduistyczne wyznaje ponad 900 milionów ludzi, co zalicza tę religię do trzeciej pod względem liczby wyznawców na świecie. Hinduizm jest religią bez wyraźnych granic światopoglądowo-filozoficznych, które by pozwalały jednoznacznie odróżnić kulty będące jeszcze częścią hinduizmu od kultów już nie zaliczanych do tej religii. W gruncie rzeczy za kulty hinduistyczne przyjmuje się te, które zgadzają się z następującymi twierdzeniami:

  1. Bóg (Brahman) jest jeden, można go zobaczyć w wielu formach
  2. Wszystkie istoty żyjące na naszej planecie posiadają swoje indywidualne dusze, które substancjalnie nie różnią się między sobą. Dusza mrówki jest, więc tak samo jakościowa jak dusza człowieka.
  3. Dusze uczestniczą w ciągłym i nieskończonym procesie reinkarnacji czyli przechodzenia po śmierci w inne ciało.
  4. Dusze i ciała tworzą swoistą hierarchię bytów. Za dobre uczynki dusze przesuwają się w każdym cyklu reinkarnacji w górę tej hierarchii, a za złe w dół.
  5. Na szczycie tej hierarchii możliwe jest przerwanie cyklu reinkarnacji poprzez stopnienie własnej duszy bezpośrednio z Brahmą lub którymś a jego wcieleń, co jest ostatecznym celem każdego wyznawcy hinduizmu.

W hinduizmie pielgrzymka uważana jest za jedną z głównych praktyk religijnych, jaka obowiązuje wyznawcę tej religii. Kolejność tych obowiązków przedstawia się następująco:

  1. medytacja, która związana jest z obraniem odpowiedniej postawy wobec świata w ogólności i wobec nakazów religijnych (śraddha)
  2. skromność jaką można dostrzec podczas postu (tapasya)
  3. miłosierdzie i miłość bliźniego (danam)
  4. pielgrzymka (tirthadżatra)
  5. czystość duchowa i fizyczna (śuddhi).

Każdy z pobożnych wyznawców hinduizmu pragnie choć raz w życiu odbyć pielgrzymkę do „świętej rzeki” jaką jest Ganges. Płynie ona niemal przez całe Indie. Święte miasta takie jak: Warnami, Tirupati czy Allahabad są celami pielgrzymek w których pielgrzym może odejść z tego świata. Śmierć w świętym mieście zapewnia zbawienie, dużą liczbę pielgrzymów stanowią zatem osoby w podeszłym wieku. Na rycinie 9 przedstawieni są pielgrzymi, którzy przybyli nad świętą rzekę.

Pielgrzymki w hinduizmie wiążą się przede wszystkim z subkontynentem Indii. Spotykane są one również w innych częściach świata, gdzie notuje się duże skupiska Hindusów. Chodzi tu głównie o Indonezję i wyspę Bali, gdzie pod świętym wulkanem Agung mają miejsce wielkie uroczystości związane z kultem Wisznu. Wzrost ruchu pielgrzymkowego wśród Hindusów zauważyć można też w Ameryce Północnej. Takie kraje jak Stany Zjednoczone, Kanada czy Trynidad- Tobago mają swoje ośrodki pielgrzymkowe do których należą: Pittsburg w Pensylwanii, Houston, Chicago, Nowy York czy Patiram Trace koło Penal (Jackowski, 2003).

 

Turystyka pielgrzymkowa wyznawców islamu

Ruch pielgrzymkowy odgrywa kluczową rolę w życiu religijnym, społeczno- ekonomicznym i politycznym islamu, kolejnej religii monoteistycznej. Jest to druga religia na świecie pod względem liczby wyznawców. Szacuje się, że obecnie ok. 1,2 miliarda ludzi to wyznawcy islamu- głównie w Azji i Afryce. Liczba ta stanowi około 20% całej populacji na świecie. Główną księgą w islamie jest Koran, gdzie zawarte zostało objawienie od samego Boga. Geneza islamu wiąże się z osobą Mahometa, który uważany jest za twórcę i największego proroka tej religii. Około 610 roku, miał on doznać widzenia w jaskini niedaleko Mekki. Według muzułmanów Bóg jest wszechwiedzący i doskonały. Ponadto jest źródłem wszelkiej wiedzy i sprawiedliwości. Jest niepodobny do nikogo i niczego nie można się z nim porównywać. Obecnie islam dzieli się na 3 główne odłamy: sunnitów (90%), szyicki (8%) i charydzicki (ok. 2%). W islamie każdy muzułmanin ma pięć obowiązków, zwanych pięcioma filarami wiary, które musi wypełnić za życia. Są to: wyznanie wiary, modlitwa- pięć razy dziennie z twarzą zwróconą do Mekki, jałmużna, post i najważniejsze to pielgrzymka do Mekki, którą powinien odbyć przynajmniej raz w życiu. We współczesnym świecie islamu istota ruchu pielgrzymkowego jest niezmienna od stuleci. Zmianie uległy jedynie środki, jakimi teraz podróżują. Terenem na którym zaczęły się wędrówki wierzących, jeszcze za czasów przedmuzułmańskich jest Półwysep Arabski. Najsławniejszym ośrodkiem kultu religijnego była i jest Mekka z ogólnoarabskim sanktuarium Al.-Kaaba, gdzie najważniejszy jest „Czarny Kamień”. W islamie wyróżniamy trzy podstawowe typy pielgrzymek: „umra”- pielgrzymka mniejsza, „hadżdż”-pielgrzymka większa lub „ziara”- czyli odwiedzanie lub pobożne wizyty grobów świętych muzułmańskich (Jackowski, 1991).

„Hadżdż”- pielgrzymka większa odbywa się zawsze w formie zbiorowej w miesiącu zu al.- hidżdża, który jest ostatnim w islamskim kalendarzu. Główna ceremonia pielgrzymki zaczyna się w momencie wejścia pątnika w stan sakralizacji (uświęcenia). Pielgrzym ubiera specjalną – rytualną białą szatę, w której modli się w specjalnie wyznaczonym miejscu – maikat. Kulminacyjną chwilą pielgrzymki jest zgromadzenie na równinie Arafat.

„Umra” – to pielgrzymka, którą można odbywać indywidualnie i w dowolnie wybranym przez siebie czasie, mimo, że zalecane jest aby odbyć ją w miesiącu „ramadan”, czyli postu. Pielgrzym odbywa religijne okrążenia wokół Al.-Kaaby i całuje Czarny Kamień. Terytorium wokół Mekki i samego miasta jest uważane za święte. Oznacza to, że zabroniony jest tam wstęp osobom o innej religii. Tylko muzułmanin może tam przebywać. Ponadto zabronione jest noszenie broni, zabijanie zwierząt, ścinanie roślin. Specjalnie powołana policja religijna, która rozmieszczona jest w punktach kontrolnych na granicy sfery, dba o zabezpieczenie rytualnej czystości i modlitwy. Obszar świętego terytorium rozciąga się na przestrzeni około 770km2.

Ostatni rodzaj pielgrzymki, jakim jest „ziara”, jest najbardziej rozpowszechniona w krajach, gdzie większość ludzi pochodzenia muzułmańskiego nie stać na podróż do Mekki. Poza tym pielgrzymki do grobów świętych w przeszłości uważano za równie ważne, co do Mekki. Odwiedzano wówczas np.: Kairuan w Tunezji czy Meszhed w Iranie. Na rycinie 7 cel wielu pielgrzymek muzułmanów – Wielki Meczet w Tunezji.

Atrakcyjność turystyczna i stan środowiska przyrodniczego województwa lubuskiego

Województwo lubuskie ma duże szanse rozwoju turystyki. Jest to obszar o znacznych walorach przyrodniczych, wysokim stopniu zalesienia (48 procent powierzchni), bogaty w jeziora (208) i piękny krajobrazowo. 28 proc. całego terytorium województwa podlega prawnej ochronie. Zalesione obszary obfitują w zwierzynę i zamieszkiwane są przez unikalne gatunki ptaków.

Korzystne zmiany zachodzą w zakresie rekultywacji środowiska naturalnego.

Podjęto liczne inwestycje z zakresu ochrony środowiska, takie jak budowa oczyszczalni ścieków i składowisk komunalnych przyjaznych środowisku. Zmniejszyło to znacznie emisję szkodliwych substancji. W latach 1994-1996 oddano również do użytku 17 oczyszczalni ścieków.

Warto rozwijać agroturystykę, która przy odpowiednim standardzie świadczonych usług może stanowić świetną ofertę wypoczynkową nie tylko dla Polaków, ale również cudzoziemców. Z tego względu warto inwestować w turystykę w lubuskiem. Zapotrzebowanie na tego typu usługi będzie wzrastać wraz z podnoszeniem się dochodów i stopy życiowej społeczeństwa, a wysoki standard bazy przyciągnie również turystów zagranicznych.

W rankingu dotyczącym atrakcyjności turystycznej województwo lubuskie zajmuje 9 miejsce.

Turystyka pielgrzymkowa – pielgrzymowanie w różnych religiach świata

Na świecie obecnie żyje ponad 6 miliardów ludzi, którzy wyglądają inaczej, posługują się różnymi językami i wyznają swoją wiarę. Wraz ze wzrostem ludności obserwuje się nagły rozwój migracji pielgrzymkowych. Podaje się, że w pielgrzymkach bierze udział obecnie ponad 220 milionów osób rocznie. Największą liczbą pielgrzymów może poszczycić się chrześcijaństwo – 150 milionów (70%). W pozostałych religiach liczba pątników maleje, tak np. hinduizm- od 20-30 milionów a wyznawcy buddyzmu, islamu i innych religii to ok. 40 milionów. To na tych największych religiach skupiona zostanie uwaga (Jackowski, 2003).

Chrześcijaństwo

Chrześcijaństwo to religia monoteistyczna i rodzina związków wyznaniowych głoszących nauczanie o mesjaństwie i synostwie bożym Jezusa Chrystusa, jego męczeńskiej śmierci oraz zmartwychwstaniu. Świętą księgą chrześcijan jest biblia. Chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu i wyłoniło się z niego ok. połowy I wieku. Największa religia na świecie pod względem liczby wyznawców biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące a jej skład. W chrześcijaństwie pielgrzymki stanowią jeden z publicznych i wspólnotowych wyrazów pobożności. Tradycja pielgrzymek sięga blisko dwa tysiące lat, a jej narodzin należy doszukiwać się w Biblii. Właśnie ta tradycja takiej formy pobożności ukształtowały i kształtują nadal współczesną geografię migracji pielgrzymkowych.

Święta Ziemia – szczególne miejsce dla chrześcijan. To właśnie tu, w dalekim Izraelu Jezus Chrystus żył i został pozbawiony życia w okrutny sposób. Te wydarzenia są podstawą wiary każdego chrześcijanina. Na rycinie 2 panorama Jerozolimy, która jest także miejscem świętym dla wyznawców islamu i judaizmu. W połowie XX wieku ruch pielgrzymkowy był dosyć ograniczony przez liczne wojny nękające Izrael. W tej chwili Jerozolimę odwiedza rocznie ponad 500 tysięcy pielgrzymów z całego świata.

Najwięcej pielgrzymek związanych jest z kultem maryjnym. Większość miejsc pielgrzymkowych to sanktuaria poświęcone Maryi, co stanowi 80% wszystkich istniejących na świecie. Fakt ten zauważa prof. Jackowski pisząc: „Już w okresie średniowiecza funkcjonowały wielkie, związane z kultem maryjnym, ośrodki pielgrzymkowe o zasięgu ponadregionalnym. Przykładowo można tu wymienić : Walshingham w Anglii (zwane w średniowieczu Nazaretem północy), Le-Puy-en-Velay i Rocamadour we Francji, Montserrat i Saragossa w Hiszpanii, Altotting w Niemczech, Mariazell w Austrii, Einsieden w Szwajcarii, Przybram w Czechach i Lewocza na Słowacji. Wśród sanktuariów polskich wyróżniało się: Bardo Śląskie, a od drugiej połowy IV w. ośrodek maryjny na Jasnej Górze w Częstochowie. Obok tych wielkich centrów maryjnych rejestrowano wiele drobnych ośrodków, posiadających zazwyczaj zasięg regionalny lub lokalny (Jackowski, 2003, s. 162).

Zgodnie z danymi Zakładu Geografii Religii Uniwersytetu Jagiellońskiego co roku pielgrzymuje 6-7 milionów Polaków, czyli ponad 17% wszystkich obywateli naszego kraju.

Najczęściej pielgrzymujemy do Częstochowy na Jasną Górę, którą odwiedza co rocznie aż 4 miliony wiernych. Polacy w celach religijnych wyjeżdżają również za granicę – robi tak co roku ok. milion Polaków. Najchętniej wybieramy się na pielgrzymkę do Rzymu, Lourdes, Medjugorje, La Salette i Fatima. Aktualnie najliczniej odwiedzanym katolickim sanktuarium świata jest meksykańskie Guadalupe. Do wizerunku Maryi przybywa tam rocznie ok. 15-20 mln pielgrzymów (Tworuschka, 2009, s. 31).

Współcześnie dominującym celem pielgrzymek wśród wszystkich wyznawców religii chrześcijańskiej stał się Rzym wraz z Watykanem, który odwiedzono celem bliższego zapoznania się z tym miejscem świętym. Rycina 3 prezentuje Bazylikę i plac św. Piotra podczas audiencji obecnego papieża Benedykta XVI. Pielgrzymi przybywający do Rzymu najczęściej odwiedzają groby watykańskie, gdzie spoczywa papież Jan Paweł II, Muzea Watykańskie, Bazylikę św. Jana na Lateranie, Bazylikę św. Pawła za Murami, Katakumby św. Kaliksta – pierwsze chrześcijańskie cmentarze.

Ryc. 3. Bazylika św. Piotra w Rzymie

Duży ruch pielgrzymkowy, zwłaszcza w sezonie utrudnia znacznie zwiedzanie tych obiektów sakralnych, a co za tym idzie spada znaczenie przeżycia duchowego. Największy problem pojawia się w samym Watykanie, gdzie godzinami można czekać na wejście do muzeów czy też grobów watykańskich. Taki jest niestety negatywny skutek olbrzymiego ruchu pielgrzymkowego, który tam panuje.

Ryc. 4. Bazylika św. Pawła za Murami

Bazylika św. Pawła jest jedną z bazylik papieskich, wybudowaną w miejscu pochówku św. Pawła. Obiekt wpisany został w 1980r. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i jest często ujęty w programach wycieczek turystycznych i pielgrzymkowych. Rycina 4 prezentuje kościół wraz z pomnikiem świętego, a także częścią klasztoru i krużganków otaczających dziedziniec.

Ryc. 5. Bazylika św. Franciszka w Asyżu

Odwiedzając miejsca święte we Włoszech warto zawitać także do miasteczka Asyż. Wznosi się tam monumentalna bazylika św. Franciszka, a także bazylika św. Klary. Uroczo położone zabudowania nadają wspaniały klimat temu miejscu. Bazylika przedstawiona na rycinie 5 została wybudowana w 1230 r. i złożone są w niej zwłoki św. Franciszka, patrona Włoch.

Co to jest produkt turystyczny, czyli jak zarobić na turystyce

Produkt turystyczny w wąskim znaczeniu to to co turyści kupują, np. transport lub zakwaterowanie, oddzielnie lub w formie pakietu.

W szerszym zaś znaczeniu to kompozycja tego co turyści robią oraz walorów, urządzeń i usług, z których w tym celu korzystają.

Z punktu widzenia turystów całkowity produkt turystyczny obejmuje całość przeżytego doświadczenia od chwili opuszczenia domu do powrotu. W odróżnieniu od miejsca w autokarze lub pokoju w hotelu, jako pojedynczych produktów, całkowity produkt turystyczny – np. wypoczynek w górach, wycieczka autokarowa dla dzieci, czy wyjazd na konferencję – jest produktem złożonym.

Turystyka a rozwój gospodarczy samorządów

W dobie poszukiwań nowych dróg rozwoju gospodarczego samorządy lokalne coraz częściej próbują programować jej funkcjonowanie na swoim terenie, stwarzć jej warunki do rozwoju, a przez to zapewnić możliwość intensywnego rozwoju.

Dynamiczny rozwój turystyki i wzrost jej znaczenia w gospodarce wielu gmin, powiatów oraz województw samorządowych powodują, ze staje się ona ważnym elementem w coraz większej liczbie strategii i programów rozwojowych opracowywanych na każdym szczeblu samorządów. Turystyka stwarza bowiem wszechstronne możliwości rozwoju, a co najważniejsze – przynosi korzyści społeczeństwom lokalnym[1]:

  • nowe miejsca pracy
  • dodatkowe dochody lokalnych budżetów
  • rozwój infrastruktury paraturystycznej
  • wzrost zainteresowania lokalnymi atrakcjami
  • nowe przedsięwzęcia i nowe możliwości inwestowania
  • napływ nowych technologii
  • poprawa koniuktury w innych dziedzinach gospodarowania
  • nowe rynki zbytu dla lokalnych producentów

Opisane korzyści, płynące w ogóle z aktywizacji turystycznej, mogą stanowić bardzo atrakcyjną formę aktywizacji gospodarczej samorządów.

Ministerstwo Gospodarki opracowało „Strategię Rozwoju Turystyki w Polsce na lata 2001 – 2006”. Strategia ta realizowana jest zarówno przez rząd centralny jak i samorządy. Zakłada, że w gospodarce turystycznej celem głównym polityki państwa w latach 2001-2006 będzie poprawa konkurencyjności polskiej oferty turystycznej, co powinno się przyczynić do wzrostu wydatków zagranicznych turystów w Polsce do poziomu 8,6 mld USD w 2006 r. Drugim skutkiem powinien być wzrost popytu na turystykę krajową do 122 mln podróży krajowych rocznie.[2] Celami pośrednimi są:

    • Wzrost dochodów mieszkańców z regionów wymagających głębokiej restrukturyzacji gospodarki m.in. przez „przenoszeniu” dochodów z regionów bogatszych do biedniejszych.
    • Zmniejszenie bezrobocia na obszarach: przygranicznych, o dużych walorach turystycznych, dotkniętych strukturalnym bezrobociem – na tych terenach rola turystyki w tworzeniu nowych miejsc pracy może być dominująca.
    • Aktywizacja mieszkańców wsi i podnoszenie jakości życia na wsi, szczególnie na terenach pozbawionych dobrych warunków do rozwoju rolnictwa i wokół obszarów chronionych.
    • Zwiększenie rentowności uzdrowisk, ośrodków wypoczynkowych należących do zakładów pracy.
    • Wzmocnienie roli dziedzictwa kulturowego, środowiska cywilizacyjnego i przyrodniczego w edukacji, a szczególnie w wychowaniu młodzieży.
    • Poprawa wizerunku Polski i jej mieszkańców na arenie międzynarodowej oraz rozwój kontaktów z krajami sąsiednimi i współpracy z regionami przygranicznymi.[3]

Do realizacji celów według Ministerstwa Gospodarki należy zaktywizować lokalne samorządy oraz organizacje zajmujące się rozwojem turystycznym poprzez:

  • Wzrost nakładów na inwestycje infrastrukturalne i rozwój produktu turystycznego, zapewniającego udział sektora turystyki w produkcie krajowym brutto na poziomie 6,5% oraz wzrost udziału sektora turystyki w dochodach budżetu państwa i budżetach terenowych. Sprzyjać to będzie zahamowaniu spadku, a w dalszej perspektywie wzrostowi liczby miejsc w bazie noclegowej o zróżnicowanym standardzie. Poprzez wsparcie procesów prywatyzacji bazy zakładowej, sanatoryjnej itp. Oraz wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw inwestujących w rozwój infrastruktury turystycznej zmniejszy negatywne skutki likwisacji bazy wypoczynkowej przedsiebiorstw.
  • Poprawa jakości produktu turystycznego poprzez realizację ustawowych obowiązków organów administracji właściwych w zakresie turystyki oraz wykorzystanie środków określonych w sektorowych programach rozwoju i komplementarnych działaniach władz regionalnych.
  • Rozszerzenie ofert regionalnej, zwiększenie jej atrakcyjności poprzez wyeksponowanie dziedzictwa kulturowego i naturalnego, poprawa dostępności na zagranicznym i krajowym rynku turystycznym, zwiększenie aktywności wojewódzkich, powiatowych i gminnych władz samorządowych oraz zwiększenie roli regionalnych i lokalnych organizacji turystycznych w kształtowaniu i promocji oferty turystycznej.
  • Zwiększenie nakładów na promocję turystyki, poprawa jej jakości, wsparcie dla tworzenia regionalnych i lokalnych struktur organizacyjnych, realizowanych zadań oraz wspólnych działań promocyjnych na rynkach zachodnich.
  • Zwiększenie uczestnictwa w wyjazdach turystycznych słabszych ekonomicznie grup społecznych i młodzieży poprzez wspieranie inicjatyw samorządów i organizacji pozarządowych. [4]

W latach 2001-2006 realizacja przedsięwzięć zawartych w strategii powinna doprowadzić do:

  1. zwiększenia wydatków sektora prywatnego na inwestycje infrastrukturalne i rozwój produktu turystycznego;
  2. zwiększenia konkurencyjności polskiej oferty turystycznej na rynkach międzynarodowych i rynku krajowym;
  3. szybszego rozwoju nowoczesnych technologii, badań i narzędzi wspierających zarządzanie w turystyce.

Polska Organizacja Turystyczna pozytywnie ocenia podkreślenie w strategii roli promocji dla rozwoju turystyki w naszym kraju. Zdaniem prezesa Polskiej Organizacji Turystycznej Gwidona Wójcika:„Szczególnie dobrą wiadomością jest zakładany wzrost nakładów na promocję, środki na działalność Polskiej Organizacji Turystycznej zostały zaplanowane w wysokości 135 mln PLN w latach 2001-2002, 240 mln PLN w latach 2003 – 2006. Realizacja strategii w dziedzinie promocji może pozwolić na wiele nowych projektów i kampanii promocyjnych oraz na realną konkurencję z innymi krajami w dziedzinie promocji turystycznej.”[5]

Wzrost konkurencyjności regionów należy rozumieć jako oddziaływanie na zmiany struktury gospodarczej i poprawę sytuacji wszystkich województw w Polsce względem regionów europejskich, w zakresie produktywności gospodarki, wydajności pracy, tworzenia i absorpcji innowacji, wykształcenia mieszkańców, dochodów ludności oraz ilości i jakości infrastruktury technicznej, a więc tych czynników, które decydują o sile gospodarek państw i regionów. Kompleksowym miernikiem wzrostu konkurencyjności polskich regionów będzie tempo wzrostu poziomu PKB na mieszkańca poszczególnych województw w Polsce w stosunku do średniej wspólnotowej.

Dla wspierania gospodarki turystycznej mogą być użyte takie finansowe instrumenty polityki regionalnej, jak dotacje z funduszy europejskich oraz pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Cele tego wsparcia sformułowano w następujący sposób[6]:

  • polepszenie oferty turystycznej regionu,
  • wzrost profesjonalizmu zatrudnionych w turystyce,
  • wspieranie kooperacji przedsiębiorstw,
  • opracowanie i wdrożenie strategii rozwoju .

Najpoważniejszym finansowym źródłem wsparcia są fundusze strukturalne. Środki z tych funduszy mogą być przeznaczone na następujące cele:

  1. wspieranie regionów zacofanych w rozwoju (PKB mniejszy niż 75% średniej we Wspólnocie)
  2. wspieranie regionów o zacofanej strukturze przemysłowej
  3. zwalczanie długotrwałego bezrobocia
  4. ułatwianie włączenia młodzieży do pracy zarobkowej
  5. dostosowywanie struktury agralnej
  6. rozwój obszarów wiejskich

Komisja Europejska decyduje o rozdziale środków dla regionów europejskich z trzech funduszów strukturalnych:

  • Europejski Fundusz Socjalny (ESF),
  • Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRE)
  • Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF).[7]

Udział finansowania turystyki w ramach EFRE (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego) wynosi aż 86% ogólnej pomocy funduszu strukturalnego dla obszarów turystycznych.[8]. Środki te służą przede wszystkim finansowaniu budowy i rozbudowy urządzeń infrastruktury turystycznej oraz wykorzystywaniu potencjałów endogenicznych regionów (m.in. w postaci  turystycznych walorów przyrodniczych i kulturowych).

Rosnące wymagania gości zwiększają zapotrzebowanie na wykwalifikowany personel. Środki finansowe ESF na kształcenie i dokształcanie tego personelu są wykorzystywane w gospodarce turystycznej zgodnie  z celem zwalczania długotrwałego bezrobocia oraz ułatwieniem włączenia młodzieży do pracy zarobkowej.

Regiony rolnicze w większości kwalifikowane są do regionów słabych strukturalnie. Unia Europejska pomaga zatrudnionym w rolnictwie w pozyskiwaniu dodatkowych miejsc pracy i dodatkowych źródeł dochodu. Do tego celu wykorzystywany jest Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej.

Kolejnym źródłem wsparcia finansowego jest Europejski Bank Inwestycyjny powołany dla wspierania wysiłków inwestycyjnych regionów słabych strukturalnie poprzez udzielanie kredytów i pożyczek. Z tego rodzaju pomocy kierowanej na obszary turystyczne skorzystały przede wszystkim małe i średnie hotele. Ze środków EBI finansowana jest także infrastruktura turystyczna, np. projekty  inwestycyjne placów kempingowych, wyciągów narciarskich. Środki EBI posłużyły do promocji turystycznej całej sieci historycznych miast Europy.

Oprócz omówionych stałych urządzeń finansowych polityki regionalnej służących wspieraniu rozwoju turystyki i regionów turystycznych ważną rolę odgrywają inicjatywy Unii Europejskiej przewidziane do realizacji w określonym przedziale czasowym, nazywane programami akcyjnymi. Do tej grupy instrumentów można zaliczyć następujące akcję:

  • ENVIREG – program mający na celu polepszenie stanu środowiska w regionach przede wszystkim turystycznych
  • INTERREG – program służący w pierwszej fazie wspieraniu współpracy regionów przygranicznych, zwłaszcza w zakresie agroturystyki, w fazie drugiej programem tym objeto także regiony słabe strukturalnie
  • RESIDER – program wspierajacy regiony staroprzemysłowe z dominującym udziałem przemysłu hutniczego i stalowego.
  • RENEVAL – program o identycznych założeniach dotyczący przemysłu stoczniowego

Programy te wspierają sektor usług w tym małe i średnie przedsiębiorstwa turystyczne, wspierają projekty renowacji i turystycznej promocji zabytkowych budowli przemysłowych , zabytkowych struktur osiedleńczych itp[9].;

  • LEADER – program służący wspieraniu lokalnego, zarówno inicjatyw publicznych jak i prywatnych
  • RECHAR – program służący restrukturyzacji 28 rewirów węglowych w 6 krajach członkowskich
  • TELEMATIK – program wspierający program telekomunikacji i najnowszych technik cyfrowych, co dla obszarów turystycznych ma ogromne znaczenie
  • RECITE – program służący wspieraniu współpracy miedzy organami samorządowymi miast i regionów, dotyczy także współpracy w zaresie turystyki
  • KONVER – program wspierający rozwój regionów, które były siedzibą jednostek militarnych, służący likwidacji ujemnych skutków z tym faktem związanych oraz służący aktywizacji społeczno – gospodarczej tych regionów; turystyka postrzegana jest jako istotny czynnik tej aktywizacji
  • PESCA – program wspierający obszary utrzymujace się z rybołóstwa; renowacja starych portów rybackich, modernizacja i rozbudowa ich infrastruktury wpływa pozytywnie na zwiększenie liczby przyjeżdżających gości i inwestycji turystycznych

Obecnie trudno sobie wyobrazić, aby rozwój turystyki (niezależnie od tego czy dotyczy miejscowości, regionu czy kraju) odbywał się w sposób żywiołowy. Państwo w ramach realizowanej przez siebie polityki (w mniejszym lub większym stopniu) odziaływuje na wszystkie najbardziej istotne elementy podaży i popytu turystycznego i to praktycznie na wszystkich etapach wytwarzania i konsumpcji usług turystycznych.

Wodejko uważa, że polityka turystyczna może być skuteczna tylko wtedy, gdy państwo podejmuje działania na wszystkich etapach tzw. „cyklu turystycznego”[10]:

  • Badanie rynku turystycznego. Na tym etapie rola państwa jest szczególna, bowiem badania mają fundamentalne znaczenie przy formułowaniu celów polityki turystycznej oraz określaniu zasad funkcjonowania całej branży. Głównymi zadaniami państwa jest zbieranie i opracowywanie danych statystycznych dotyczących ruchu turystycznego, wielkości bazy noclegowej oraz innych informacji na temat przemysłu turystycznego.
  • Planowanie rozwoju turystyki. Interdyscyplinarny charakter turystyki, jej powiązania z całością gospodarki powodują, że to jak funkcjonuje przemysł turystyczny jest wypadkową wielu dziedzin i wymaga współpracy z różnymi branżami. Plany rozwoju turystyki muszą być zintegrowane z planami ogólnogospodarczymi. Ważne jest to aby sektory kooperujące z branżą turystyczną nie podejmowały działań sprzecznych z jej interesami.
  • Budowa infrastruktury turystycznej i paraturystycznej. Trudno sobie wyobrazić jej powstanie, rozwój oraz bierzące funkcjonowanie bez pomocy państwa.
  • Przygotowanie kadr dla potrzeb turystyki. Dotyczy programów nauczania, zapewnienia kadry wykładowców i pomocy szkoleniowych, finansowania szkół, wydawanie zezwoleń na wykonywanie zawodu itp.
  • Konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki. Podstawową rolą w tym względzie odgrywa kwestia sprawnego systemu zarządzania turystyką, rozumianego jako zespół powiązanych ze sobą w logiczny sposób instytucji i organizacji szczebla centralnego, regionalnego i lokalnego, w których gestii leżą sprawy turystyki, jak również sposób ich oddziaływania na sferę realną procesów zachodzących w całej branży turystycznej.
  • Rozwój gospodarki turystycznej. Określenie optymalnych warunków i zasad funkcjonowania rynku turystycznego jest jednym z podstawowych zadań polityki turystycznej. Państwo dysponuje szeregiem instrumentów, za pomocą których może modyfikować te zasady.
  • Informacja, propaganda i promocja turystyki. Obecnie jeden z podstawowych elementów polityki turystycznej państwa. Obejmuje finansowanie i bezpośrednie organizowanie działań i to zarówno jeśli chodzi o turystykę krajową, jak i zagraniczną ( głownie przyjazdową, choć w ograniczonym zakresie także wyjazdową). Szczególne zadania państwa dotyczą systemu informacji turystycznej.

Badanie rezultatów prowadzonej polityki turystycznej i formułowanie wynikających z niej wniosów na przyszłość. Badania mogą wykazać, że zastosowane środki spowodowały nie zamierzone zmiany struktury popytu lub podaży turystycznej. W takiej sytuacji państwo powinno albo zmodyfikować założenia, albo wykorzystać pozostające w jego gestii instrumenty, po to aby nadać badanym zjawiskom właściwy kierunek.

[1] „Folia touristica” nr 12 – 2002, Kraków 2002

[2] dane zaczerpnięte z Ministerstwa Gospodarki

[3] Ministerstwo Gospodarki „ Strategia rozwoju turystyki 2001-2006”

[4] Ministerstwo Gospodarki „ Strategia rozwoju turystyki 2001-2006”

[5] dane zaczerpnięte z Polskiej Organizacji Turystycznej

[6] I. Jędrzejczyk ”Nowoczesny biznes turystyczny” Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 rok

[7] Centrum Informacji Europejskiej UKIE w Warszawie

[8] I. Jędrzejczyk ”Nowoczesny biznes turystyczny” Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 rok

[9] I. Jędrzejczyk ”Nowoczesny biznes turystyczny” Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 rok

[10] S. Wodejko „Ruch przyjazdowy z zachodu do wybranych państw socjalistycznych, jako wykaz luki na europejskim rynku turystycznym” Monografie i opracowania nr 288, SSGPiS, Warszawa 1989

Infrastruktura transportowa jako czynnik rozwoju turystyki w Polsce

Liczba przyjazdów do Polski rośnie w bardzo szybkim tempie. W 1990 roku odwiedziło nasz kraj 18 mln osób a w 1993 roku już ponad 60 mln ( wzrost o 235%)[1].

Na tle tendencji dla ogółu turystów, warto zwrócić uwagę, jak zmienia się charakterystyka podstawowych grup turystów wyróżnionych według kraju pochodzenia. Poniższe wyniki ilustrują tendencje w nastepującym układzie:

  1. Ogółem (wszyscy turyści)
  2. Kraje sąsiedzkie, generujące znaczną część ruchu przyjazdowego do Polski:
  1. Niemcy
  2. Kraje sąsiadujace z Polska od wschodu: Rosja, Litwa, Białoruś i Ukraina (łącznie)
  1. Kraje Unii Europejskiej (poza Niemcami)

Długość pobytu w Polsce:

W ciągu ostatnich sześciu lat zarysowuje się tendencja do skracania długości pobytu. Najwyraźniej to widać na przykładzie turystów z Unii Europejskiej (poza Niemcami) – spadek z około 7 dni w roku 1997 do ok. 5 dni w 2002 roku. Pewne wahania wykazują Niemcy, którzy ostatnio – w latach 2001 i 2002 – przebywali w Polsce nieco dłużej (ok. 5 dni). Sąsiedzi zza wschodniej granicy w roku 2000 przedłużyli czas pobytu (rok 1997 ok. 3,5 dnia, rok 2000 ok. 3,8 dnia), ale następnie obserwujemy zdecydowany powrót spadkowego trendu (około 2 noclegów).[2]

Udział przyjazdów w celach turystycznych oscyluje wokół 25%. Maksimum zanotowano w 1999 roku. Następne dwa lata przyniosły nieznaczny spadek, głównie za sprawą turystów z Niemiec, u których tenedencja malejąca jest najwyraźniejsza. Również przedstawiciele pozostałych krajów Uniii Europejskiej ostatnio nieco rzadziej przyjeżdzają w celach typowo turystycznych. Na tle dominujących trendów wyjątek stanowią goście zza wschodnij granicy. Do tego wyniku należy jednak podchodzić z pewną rezerwą, sądzi się bowiem, że część z pośród podejmujących dorywczą pracę ukrywa rzeczywisty cel bobytu.

Rozpatrując uwagi krytyczne stwierdza się wzrost poziomu krytycyzmu. W 1996 roku  40% turystów niczego nie krytykowało, w 2002 roku była ich już tylko jedna czwarta.

Do najpoważnieszych niedogodności związanych z podróżą do Polski należątrudności komunikacyjne. Ogólnie rzecz biorąc, w ciągu ostatnich sześciu lat nie zanotowano istotnej poprawy. Wprawdzie turyści z Unii Europejskiej od 2000 roku są coraz mniej krytyczni pod tym względem, ale Niemcy, którzy warunki dojazdu oceniali z roku na rok lepiej, w 2002 roku bardzo obiżyli swoją ocenę. Przeciwnie turyści zza wschodnij granicy: postrzegali warunki dojazdu jako coraz uciążliwsze, a ostatnio zmienili zdanie.

Koszty pobytu należą do dość często krytykowanych aspektów wizyt w Polsce.W latach 1997 – 1998 analizowane grupy nie wykazywały zróżnicowania pod tym względem. Nastepnie w latach 1999 – 2000 znacznie wzrósł odsetek narzekajacych na koszty pobytu wśród sąsiadów ze wschodu, by w 2001 roku powrócić do poziomu przeciętnego, a w 2002 roku znów pójść w górę. Godne uwagi jest, że długoletni trend dla Niemiec i pozostałych krajów Unii Europejskiej jest pozytywny. Koszty nie należą do czynników, które kształtują niekorzystny obraz pobytu w Polsce wśród turystów z tych krajów.  Natomiast poziom usług ocenia się nie najgorzej. Pod tym względem największe wymagania mają turyści Unii Europejskiej. Najgorsze w ich opinii były lata 1997 i 1998. W kolejnych latach odnotowujemy poprawę.[3]

 

CO  KRYTYKOWANO  W  ZWIĄZKU  Z  PODRÓŻĄ I  POBYTEM W  POLSCE

  ogółem Niemcy Rosja, Białoruś, Ukraina UE (bez Niemiec) Nowe kraje UE Kraje zamorskie

Koszty pobytu

16,0 % 3,9% – 25,6%+ 8,4% 17,3%+ 21,8%-
Warunki dojazdu 15,5% 17,9%+ 14,5%- 15,7%- 17,7%- 8,9%
Organizacja podróży lub pobytu 42% 0,3% 7,8% 0,6% 8,2%+ 1,1%
Brak atrakcji turystycznych 2,5% 0,9% 4,1% 1,4% 3,1% 1,2%
Brak informacji 8,9% 7,0%- 4,4% 16,3% 6,8% 46,1%
Jakość usług 12,6% 16,7% 7,3% 16,1%- 9,1% 24,2%
Stan sanitarny 18,8% 26,9% 10,6% 23,9% 19,6%+ 30,2%
Stan bezpieczeństwa 12,5% 20,2% 8,0% 12,3%- 7,4% 12,9%
inne 0,2% 0,2% 0,2% 0,0% 0,4% 0,0%
Niczego nie krytykowano 24,7% 32,6% 24,3% 23,9%+ 11,5%- 1,5%

Źródło: W. Bartoszewicz, T. Skalska „Zagraniczna turystyka przyjazdowa do Polski w 2002 roku.” Zeszyty Statystyczne, Warszawa 2003 rok,  badania Instytutu Turystyki

 

Turystami najczęściej przyjeżdzającymi do Polski są Niemcy, Czesi, Słowacy, Ukraińcy, Białorusini, Rosjanie i mieszkańcy krajów nadbałtyckich byłego ZSRR. Dodać należy, że około 80% Czechów i Słowaków przyjeżdza do Polski bez korzystania z noclegu.

Biorąc pod uwagę obecne kierunki turystyki przyjazdowej i spodziewane kierunki turystyki wyjazdowej, jak również ogromny potencjał demograficzny obszarów położonych na wschód i na zachód od Polski, najważniejszy wydaje się kierunek równoleżnikowy przemieszczeń turystycznych. Należałoby wziąć to pod uwagę podejmując decyzje lokalizacjne, szczególnie dotyczące obiektów infrastrukturalnych zaawansowanych technicznie, czyli autostrad, dróg szybkiego ruchu, sieci szybkich kolei.  Transport może być niezwykle istotnym czynnikiem aktywizującym rozwój turystyki. Polska powinna skorzystać z bogatych doświadczeń  zachodnioeuropejskich rozwoju rynku turystycznego i jego powiązań z rynkiem transportowym. Nie należy zapominać, że w krajach Wspólnoty sektor turystyki stawia się obecnie na trzecim miejscu, po przemyśle energetycznym i motoryzacyjnym.[4]

 

Rozwój zaawansowanych technicznie obiektów infrastrukturalnych

Najważniejszym przedsięwzieciem inwestycyjnym w polskiej infrastrukturze transportowej w ciągu najbliższych 15-20 lat będzie budowa autostrad i dróg szybkiego ruchu.W dniu 27 lipca 1993 roku Rada Ministrów podjęła uchwałę numer nr 63/93 w sprawie PROGRAMU  BUDOWY  AUTOSTRAD. Na ich sieć składa się 2600km odcinków w ramach pięciu głównych ciągów autostradowych:

  1. A-1 – Gdańsk-Toruń-Gorzyce
  2. A-2 – Świecko-Kutno-Terespol
  3. A-3 – Szczecin-Zielona Góra-Lubawka
  4. A-4/A-12 Zgorzelec/Olszyna-Wrocław-Kraków-Medyka
  5. A-88 – Wrocław-Łódź

Przewiduje się następujące źródła finansowania programu:środki koncesjonariuszy-75%,środki budżetowe-18%,opłaty z międzynarodowego transportu drogowego-2%,kredyty Banku Światowego-5%[5]

Polska jest zobowiązana do wzmocnienia nawieszchni dróg miedzynarodowych, budowy bitumicznych poboczy i dodatkowych pasów na wzniesieniach, modernizacji przejść przez miejscowości, budowy obwodnic wokół miejscowości o dużych utrudnieniach ruchu, budowy dwupoziomowych skrzyżowań z liniami kolejowymi oraz do budowy drugiej jezdni lub dodatkowych pasów ruchu na odcinkach najbardziej obciążonych. Przedsiewzięcie to wymaga w latach 1993-2005 objęcia programem modernizacyjnym 1058 km dróg miedzynarodowych (E-30,E-40,

E-65,E-28,E-67,E-77,E-262 i E-371) oraz 5576 km dróg znaczenia międzynarodowego (Warszawa-Lublin-Hrebenne, Warszawa-Białystok-Kuźnica, Piaski-Chełm-Dorohusk,odcinki Via Baltica oraz droga Elbląg-Braniewo).

Konieczne są pracemodernizacyjne na przejściach granicznych, gdyż posiadają one niedostateczną przepustowość, są w fatalnym stanie technicznym i sanitarnym.

Istnieje konieczność priorytetowej modernizacji linii kolejowych.Umowy Europejskie zakładaja docelowo stworzenie na terytorium Polski czterech linii o znaczeniu europejskim:[6]

  • E-20: Kunowice-Poznań-Warszawa-Terespol
  • E-30: Zgorzelec-Wrocław-Katowice-Kraków-Przemyśl-Medyka
  • E-59: Świnoujście-Szecin-Poznań-Wrocław-Opole-Chałupki
  • E-65: Gdynia-Gdańsk-Warszawa-Katowice-Zebrzydowice.

Linie te powinny umożliwiać prowadzenie pociągów pasażerskich z prędkością 160 km/h i pociągów towarowych z prędkoscią100 km/h. Należy je wyposażyć w automatyczną sygnalizację, system informacyjne i sprawnie funkcjonujące zaplecze obsłługowo naprawcze.

Docelowo dla potrzeb pasażerskich przewozów kwalifikowanych przydatne będzie zbudowanie 1400 km całkiem nowych linii[7]:

  • (Berlin)-Kunowice-Poznań-Łódź-Warszawa-Terespol-(Mińsk-Moskwa) dla prędkości max.300km/h- w Polsce ok. 670 km;
  • przedłużenie CMK na południe-(wschodnie obejście Śląska: Nakło-Cieszyn)- ok. 180 km
  • przedłużenie CMK na północ( Korytów-Wyszogród-Płock-Malbork-Gdańsk)- ok. 320 km
  • Wrocław-Oleśnica-Wieluń-Idzikowice- ok. 200 km
  • Kraków Podłęże-Tymbark-Muszyna- ok. 40 km

 

W polskim lotnictwie nie zachodzi potrzeba dokonywania w najbliższym 10-cio leciu poważnych inwestycji w zakresie infrastruktury portowej. Nowe lotnisko warszawskie Okęcie II i porty regionalne w Krakowie, Trójmieście, Wrocławiu, Poznaniu, Katowicach, Szczecinie i Rzeszowie mają wystarczającą zdolność przepustową by zaspokoić popyt na przewozy turystyczne. Konieczna jest budowa i modernizacja terminali międzynarodowych w portach regionalnych, poprawa jakości wyposażenia dworców lotniczych reorganizacji służb celnych i sanitarnych, zapewnienie dogodnych połączeń przesiadkowych w Warszawie dla podróżnych z innych miast w kraju i dla przybywających z zagranicy.

W morskich przewozach pasażerskich między Polską a krajami skandynawskimi podstawowym środkiem transportu będą promy, co wymaga znacznych inwestycji tonażowych. Na linie promowe należy wprowadzić nowoczesne, duże, o wysokim standardzie usług promy pasażersko-samochodowe, kolejowe i pasażersko-samochodowo-kolejowe.

Inwestowania w obiekty infrastrukturalne nowej generacji w transporcie jest konieczne dla dokonania dużego skoku w rozwoju turystyki jako ważnego składnika sektora usług polskiej gospodarki. Jeśli Polska chce stac się liczącym w Europie krajem recepcyjnym i czerpać dochody z turystyki międzynarodowej, powinna inwestować zarówno w infrastrukturę stricte turystyczną, jak i transportową.

Priorytetowe traktowanie transportu nie oznacza automatycznie pierwszeństwa w podziale środków budżetowych- do tych środków naturalne prawo ma w pierwszej kolejności sfera budżetowa. W sektorach działających w pełni na zasadach handlowych, tam gdzie można spodziewać się wyjątkowego przyrostu efektów ekonomicznych i dokonania duzego skoku technologicznego- celowe jest również zaangażowanie środków budżetowych nawet kosztem czasowego zmniejszania dotacji w tradycyjnych rodzajach działalności budżetowej. Duża część inwestycji turystyczno transporowych (infrastrukura drogowa i kolejowa) powinna kożystać z takich źródeł finansowania[8] .

Według strategii rozważanej w ramach Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu można obecnie rozróżnić dwie grupy inwestycji infrastrukturalnych z punktu widzenia celu ich przeprowadzenia[9]:

  • inwestycje mające na celu doprowadzenie do równomiernego stanu zagospodarowania infrastrukturalnego, aby zapewnić powstanie sieci transportowej łączącej kraje peryferyjne z centrum Europy oraz połączenia między transportem drogowym i kolejowym, transportem lądowym i morskim czy transportem lądowym i lotniczym;

inwestycje mające na celu polepszenie stanu infrastruktury w miejscach o dużym zagęszczeniu ruchu przez budowę obwodnic omijających centra aglomeracji oraz rozbudowy autostrad.


praca została napisana w roku 2004

[1] W. Gaworecki „Turystyka” PWE Warszawa 1994

[2] W. Bartoszewicz, T. Skalska „Zagraniczna turystyka przyjazdowa do Polski w 2002 roku.” Zeszyty Statystyczne, Warszawa 2003 rok

[3] W. Bartoszewicz, T. Skalska „Zagraniczna turystyka przyjazdowa do Polski w 2002 roku.” Zeszyty Statystyczne, Warszawa 2003 rok

[4] Zenon Dereszkiewicz „Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej i jej znaczenie dla rozwoju turystyki” „Turystyka szansa rozwoju kraju” materiały pokongresowe Warszawa 1996

[5] E.Zbieć, „Problemy rozwoju polskiej turystyki wynikające z integracji zachodnioeuropejskiego rynku turystycznego oraz z Układu o Stowarzyszeniu RP z Krajami EWG”(W-wa 1992)

[6] Zenon Dereszkiewicz „Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej i jej znaczenie dla rozwoju turystyki” „Turystyka szansa rozwoju kraju” materiały pokongresowe Warszawa 1996

[7]  „ Określanie racjonalnego układu linii kolejowych w Polsce”.DG PKP, Biuro Planowania Strategicznego, W-wa maj 1994

[8] Zenon Dereszkiewicz „Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej i jej znaczenie dla rozwoju turystyki” „Turystyka szansa rozwoju kraju” materiały pokongresowe Warszawa 1996

[9] Tendences du transport europeen et besoins en infrastructure. CEMT,Paryż 1993

Turystyka w życiu Karola Wojtyły

Pielgrzymowanie w sercu Karola pojawiło się już w jego młodzieńczym wieku. Wielokrotnie podkreślano to Jego zamiłowanie i wspominano odbyte wyprawy najpierw studenta, później księdza, biskupa i oczywiście papieża. Dawni przyjaciele Karola wspominają wyprawy w Tatry, Beskidy, Bieszczady czy na jeziora. On sam zresztą niejednokrotnie to podkreślał i opowiadał o dawnych czasach. Zaglądając w kalendarium życia Ojca Świętego mamy doczynienia z olbrzymia liczbą wypraw turystycznych: luty 1956r. – wycieczka narciarska, wrzesień 1956r. – wycieczka rowerowa, luty 1958r. – kurs narciarstwa na Hali Lipowskiej, lipiec 1967r. – spływ na Drawie, można by wymieniać jeszcze długo. Jako miłośnik gór w listopadzie 1954r. otrzymał już Odznakę Turystyki Pieszej w stopniu brązowym. Wszystkie wyprawy łączą się z licznymi legendami, opowieściami, a także oczywiście wiązały się z działalnością duszpasterską. Podczas nich poruszane były tematy dotyczące religii, wiary, nauki, światopoglądów (Ostrowski, 1997) Rycina 41 upamiętnia jedną z wypraw rowerowych.

Ryc. 41. Karol Wojtyła podczas jednej z wycieczek rowerowych

Pielgrzymki Ojca Świętego podczas Jego pontyfikatu stały się zatem kontynuacją dzieła rozpoczętego już wcześniej, drogi wielkiej ewangelizacji ludności. W czasie pobytu w Rzymie tęsknił do rodzinnych stron i polskich krajobrazów. Wizytując Polskę, poszczególne miasta zawsze wspominał i przytaczał wyprawy związane z danym miejscem. Niezaprzeczalnie papież był wyjątkowy pod tym względem, uprawiał narciarstwo, dużo turystyki pieszej, kajakarstwa. Była to dla niego okazja do głoszenia katechezy, także podczas Światowych Kongresów Duszpasterstwa Turystycznego. Wymiennie traktował pojęcie turystyki i czasu wolnego twierdząc, że turystyka to forma wolnego czasu. Podczas jednego z dłuższych przemówień odnośnie turystyki w Courmayer, papież przedstawił turystykę jako tajemnicę kościoła, która dąży dzień po dniu do spotkania z Panem. Na pierwszym Światowym Kongresie Duszpasterstwa Sanktuariów i pielgrzymów przemówił tak: „Pielgrzymka to doświadczenie, na którym opiera się i z którego bierze początek kondycja człowieka wierzącego, będącego homo viator(…)Angażując w to pielgrzymowanie samego siebie – swoje serce, ciało i umysł – człowiek zyskuje świadomość, że jest poszukiwaczem Boga i pielgrzymem Wiekuistego. Odrywa się od samego siebie, aby dojść do Boga. Tych prostych prawd dużo lepiej można nauczyć się podczas doświadczenie wędrówki niż z książek” (Ostrowski, 1997, nr 5, s. 142).

Czas wakacji, wypoczynku w przekonaniu Karola daje możliwość zaglądania we własne wnętrze i odkrywania siebie. Warto więc odrywać się czasem od obowiązków życia codziennego, pracy, problemów by móc spojrzeć na wszystko z innej perspektywy. Rolę wypoczynku nie można jednak identyfikować z lenistwem i bezczynnością, a raczej z drogą duchowego postępu. Według Karola Wojtyły turystyka to także możność obcowania z pięknem natury, którą stworzył Bóg. Często nasz codzienny świat pozbawiony jest takich uroków, żyjąc w pośpiechu i zurbanizowanym świecie. Estetyczne wartości noszą w sobie wszelkie walory rekreacyjne, ale także oczywiście miasta. Turystyka w pewien sposób kształtuje osobowość człowieka, szczególnie młodego. Wzmacnia on swoje ciało poprzez wysiłek fizyczny, a także nabiera charakteru i wzrasta jego duchowość. „Jan Paweł II podkreśla często daleko istotniejszą prawdę, iż turystyka prowadząc do wzajemnych kontaktów, przybliża ludzi do siebie, wiąże ich wzajemnie, oraz budzi wrażliwość na drugiego człowieka, budując prawdziwie ludzką społeczność” (Ostrowski, 1997, nr 5, s. 145).

Karol jak już wcześniej wspomniano był człowiekiem bardzo wysportowanym oprócz narciarstwa, turystyki pieszej, było też łyżwiarstwo, interesował się piłką nożną. Wiele tych podróży odbywał najpierw z ojcem. Kiedy objął funkcję wikariusza w parafii św. Floriana w Krakowie, do Jego obowiązków należała opieka nad młodzieżą studencką. To w tym właśnie okresie rozpoczęły się cykliczne wyjazdy, a Karol zwany był przez nich czule „Wujkiem”. Najpierw były to krótkie wyjazdy jednodniowe, później weekendowe. Powoli przekształcały się one w kilkunastodniowe obozy, spływy, rozpoczęto zwiedzanie terenów bardziej odległych. Aktualnie na wielu z tych szlaków znajdują się Papieskie Szlaki Krajoznawcze, można nawet zdobyć odznakę krajoznawczą im. Jana Pawła II. Wyprawy były dla Wojtyły także odpoczynkiem od pracy naukowej i duszpasterskiej, chęcią wejścia w problemy społeczeństwa studenckiego. Wskazuje się tutaj także wpływ pobliskiej kalwarii, która swym położeniem, przyrodą a także walorami estetycznymi wpłynęła na rozwijanie i chęć pielgrzymowania. Do sanktuarium pasyjno-maryjnego pielgrzymował jako chłopiec, młodzieniec, ksiądz, biskup, arcybiskup, kardynał i oczywiście papież. Nie bez przyczyny miejsce to jest zwane „Kalwarią Papieską”. Silny związek z ty miejscem zapoczątkowały przyjazdy tu z ojcem Karola. Sam papież twierdził: „Kiedy w domu były jakieś uroczystości lub kłopoty, wtedy szliśmy do Kalwarii i tak to już mi zostało” (Jusiak, 2006, nr 17).

Szlaki papieskie powstały za sprawą pomysłodawczyni fundacji „Szlaki papieskie” Urszuli Własiuk. Największe ich skupienie znajduje się oczywiście w województwie małopolskim. Kolejowy Szlak Papieski funkcjonuje na trasie Kraków – Wadowice, przez Łagiewniki, Kalwarię Zebrzydowską od 2006 roku. Po trasie porusza się nowoczesny pociąg z klimatyzacją i 152 miejscami, także dla niepełnosprawnych. Podczas jazdy emitowane są filmy o papieżu, również w językach obcych. Koszt biletu w dwie strony to 18zł. Dawniej kursował 3 razy w okresie letnim, aktualnie wyrusza raz dziennie oprócz poniedziałków i czwartków (www.pociag-papieski.pl).

Oprócz kolei można podjąć taką wyprawę trasą samochodową śladami papieża Jana Pawła II. Trasa wiedzie podobnie od Krakowa, przez Wadowice, Kalwarię, Zakopane do Nowego Sącza. Szlaki piesze reprezentują żółte krzyże i tablice informacyjne. Pierwszy taki szlak powstał w Polsce po wizycie Ojca Świętego w Tatrach w 1983 r. i wiedzie od schroniska PTTK na Polanie Chochołowskiej do Doliny Jarząbczej. Zapoczątkowało to powstawanie licznych innych szlaków jak np.: Droga Papieska „Sursum Corda”, Szlak Papieski w Pieninach, Szlak Papieski na Ziemi Jordanowskiej, Szlak Białych Serc, Szlak Złotej Róży i wiele innych. Cała Małopolska, Podhale i góry usiane są pamiątkami Po Ojcu Świętym. Inne regiony w Polsce w których oczywiście bywał także utworzyły na Jego cześć pomniki, szlaki, tablice. Szlaki wodne wytyczone zostały na rzece Drawie, na Kanale Augustowskim. Podczas wizyty w Klasztorze Kamedułów w Wigrach, na cześć papieża utworzono Dom Papieski wraz z czytelnią (Jackowski, 1997). Na rycinie 42 Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Kamedułów, na jeziorze Wigry.

 

Ryc. 42. Papież na Jeziorze Wigry

W trakcie swej posługi jako biskup Rzymu mając za sobą wiele podróży, mógł spojrzeć na motyw podejmowania turystyki poprzez pryzmat swych doświadczeń. W Castel Gandolfo, swej letniej rezydencji, mówił, że podczas podróży można odkryć wiele znaków Bożej obecności. Refleksja, kontemplacja, milczenie pozwalają wznieść się poza świat codziennych obowiązków. Przyroda, kościelne budowle, zabytki sakralne pozwalają dostrzec w nich rzeczy nadprzyrodzone. Wierni mogą przez istnienie takich sanktuariów, miejsc kultu cały czas pogłębiać duchowo swą wiarę przez odwiedzanie ich. Jan Paweł II jednak zawsze widział w podejmowaniu pielgrzymowania kształtowanie się osobowości człowieka. Jako papież wzywał do poszerzania znaczenia turystyki w duszpasterstwie. Sam był prekursorem w tej dziedzinie i wykonał pod tym kątem bardzo wiele. Starał się zatem sprostać wchodzącym trendom, coraz większego znaczenia podróżowania w życiu człowieka. Papież apelował, że na zaangażowanie w świecie turystyki mają wpływ stowarzyszenia, działanie charytatywne, a także polityka państwa. Od właściwego funkcjonowania polityki zależy wygląd turystyki, wykorzystanie jej walorów, a także odpowiednia infrastruktura turystyczna. Życie Karola Wojtyły przebiegało na wiecznym podróżowaniu i głoszeniu Słowa Bożego. Olbrzymia siła woli, życzliwość i odwaga pozwoliły docierać w najróżniejsze zakątki świata.

Fenomen papieża może poznać bliżej po zapoznaniu się z Jego podróżami apostolskimi, przybliżonymi w następnej części. Z zamiłowania do młodzieży zainicjował w 1985r. Światowe Dni Młodzieży. Pierwsze takie spotkanie odbyło się w 1985r. w Rzymie, a uczestniczyła w nim młodzież z 70 krajów. Kolejne spotkania odbywały się cyklicznie co 2­3 lata, w kolejności w: Buenos Aires, Santiago de Compostela, Częstochowie, Denver, Manili, Paryżu, Rzymie, Toronto, Kolonii i Sydney. Kolejne zaplanowane spotkanie odbędzie się w dniach 15-21 sierpnia 2011 roku. Wszystkie cieszyły się dużym zainteresowaniem i miały charakter festiwalu religijnego, łączącego młodzież we wspólnej modlitwie (Jackowski, 2009).

Wybrane obiekty turystyki pielgrzymkowej w Polsce – Góra św. Anny

podrozdział pracy mgr

Góra św. Anny (Góra Chełmska) jest najwyższym wzniesieniem grzbietu Chełma ciągnącego się Wyżyną Śląską obok miejscowości o tej samej nazwie i wysokości 407,6m n.p.m. Położona jest ok. 35km na południowy-wschód od Opola. Góra leży w obrębie gminy i miasteczka Leśnica będącego częścią Powiatu Strzeleckiego. W 1988r. został tu powołany Park Krajobrazowy także o nazwie Góra św. Anny. Masyw porośnięty jest lasem, a dzisiejszy kształt zawdzięcza zastygłej bazaltowej lawie. Przed milionami lat z ziemi wydobyła się tu gorąca magma tworząc ciekawy zróżnicowany przez lata lessowy krajobraz z wąwozami i wzniesieniami. Z racji swego położenia samotny, skalisty szczyt widoczny jest nawet z kilkudziesięciu kilometrów i sprawia wrażenie znacznie wyższej góry. Jest to miejsce wyjątkowe z chociażby kilku powodów: to miejsce święte gdzie tradycja pielgrzymki sięga pięciu wieków, wygasły wulkan, miejsce walk powstańców śląskich i niezwykły pomnik historii. Na tutejszej górze w czasach pogańskich odbywały się najprawdopodobniej modły na cześć boga Odyna czy Wodana. Pierwszy z nich symbolizował bóstwo wojny, zwycięstwa, poezji, mądrości, wielkiego maga i mistrza czarów. Wodan natomiast był symbolem wojny, zwycięstwa i zmarłych oraz założycielem rodów książęcych. Z górą tą wiąże się, zatem wiele legend i barwnych opowieści. Związane są z patronką miejsca kultu – św. Anną Samotrzeć, jak i miejscem (Dubel, 1991).

„Jedna z legend powiada, że tędy powracał do domu z wojennej wyprawy książe hiszpański, wioząc wśród łupów wojennych posążek św. Anny. Kiedy woły wjechały na szczyt góry, stanęły w miejscu i za nic nie chciały ruszyć dalej. Książę uznał to za znak nieba i wzniósł na szczycie góry kościółek, w którym postawił figurkę św. Anny. Inna z legend powiada, że przed wiekami miał tu smok swą siedzibę, a lud okolicznych wiosek szepce między sobą po cichu o dziwnych zjawiskach to miejsce otaczających (Pieczka, 1995, str. 23).

Jeszcze inna legenda wiąże się z przybyciem na Górę św. Anny franciszkanów. Jeszcze przed osadzeniem się tu zakonników starsi ludzie widzieli nad szczytem dziwne światło. Ujrzano w tej poświacie synów św. Franciszka, którzy nieśli zapalone świece i figurę Chrystusa Ukrzyżowanego. Spełniła się ona, więc jednoznacznie (Nasza Arka, 2003, nr 4, str. 18).

Pierwszym chrześcijańskim patronem tego miejsca był św. Jerzy, a początki kultu sięgają XV w. Na podstawie wielu analiz trzeba przyznać, że figurka, św. Anny pochodzi z 2 połowy XV w. Historycznie budowa kościoła datowana jest na 1480-1485r. Pierwsza oficjalna wymianka o kościele na szczycie góry jest z 1516r. Właścicielem okolicznych ziem był ród Strzałów, a budowniczym kościółka prawdopodobnie Krzysztof Strzała, wójt Leśnicy. Ród jednak borykał się z dużymi kłopotami finansowymi, zadłużeniami i po pewnym czasie kościół przeszedł w ręce Żyrowskich. Dokumenty potwierdzają, iż w 1599r. użyta była nazwa Góra św. Anny, wcześniej wzmiankowana jako św. Jerzego czy Chełmska. W 1655r. osiedlili się na tym terenie franciszkanie – reformatorzy, rozpoczynając budowę drewnianego klasztoru (Pollok, 2000).

Początek XVIII w. przyniósł zmiany i rozbudowę sanktuarium na kompleks pasyjno-maryjny na wzór powstałej sto lat wcześniej Kalwarii Zebrzydowskiej. Biskup wrocławski dał pozwolenie na budowę kalwarii i powierzył ją opolskiemu architektowi Domenico Signo. W 1709r. stały już trzy kościoły i 30 kaplic Męki Pańskiej. W 1733r. zainicjowano budowę nowego klasztoru fundacji hr. Józefa i hr. Karola Ludwika de Gaschinów, a budowę zakończono w 1749r. Następnie dokonano renowacji kapliczek istniejących i rozpoczęto budowę dróżek maryjnych. Franciszkanie przejęli sprawowanie nad kalwarią dopiero w 1766r. Kolejne lata mijały na powiększaniu i restauracji kapliczek przez Hrabie Antoniego zw. Mocnym. Pielgrzymi zaczęli przybywać do tego miejsca w kilkunastu tysiącach, ustalono porządek nabożeństw, powstał modlitewnik. W 1768r. powstał tzw. Plac Rajski, dziedziniec arkadowy przed fasadą kościoła. Po tajemniczym zaginięciu relikwii i wot św. Anny w 1799r. umieszczono tam inne. W 1830r. w wyniku procesu sekularyzacji wypędzeni zostali franciszkanie. Dwa lata później kościół, klasztor i kalwaria przeszły w ręce zarządcze biskupa wrocławskiego. W sto lat po odnowieniu kalwarii postawiono kolejną kaplicę – III Upadku. Lata 1864-66 przebiegły na renowacji kapliczek. W tym czasie posadzono także drzewa tworzące dziś aleje kalwaryjskie i wzniesiono wieżę przy kościele. Pielgrzymi przybyli tu we wrześniu 1874r. zostali przegonieni przez żandarmerię Bismarcka. Rozpoczął się etap ataków na kościół i w konsekwencji ponownie wypędzono franciszkanów, zamknięto szkołę klasztorną i zabroniono kazań. Rząd Pruski odwołał owe ustawy dopiero w 1877r. Kapliczki i kościół podległy kolejnym renowacjom i wystrój ten zachował się do dziś (Sochaczewski, 2007).

W 1900r. klasztor zaadaptował tereny zdewastowanego kamieniołomu, nadbudowano drugie piętro klasztoru i nowe skrzydło oraz powiększono plac Rajski. W ramach jubileuszu 200-lecia wybudowania kalwarii koronowano cudowną figurkę patronki św. Anny i wybudowano kapliczkę Koronacji NMP. W latach 1912-1914 zagospodarowano wyrobisko dawnego kamieniołomu i wzniesiono tam Grotę Ludzką, na wzór skalnej groty w Lourdes. W następnym roku powstało już 14 stacji drogi krzyżowej z kamienia wapiennego. W roku 1921 Górę św. Anny objęło III powstanie śląskie i czas plebiscytu na Górnym Śląsku. Ojciec Feliks Koss rozpoczął w 1928r. budowę Domu Pielgrzyma, który już w 1938r. przejęty został na szpital wojskowy (Mazur, 2009).

W dawnym kamieniołomie założono amfiteatr i postawiono pomnik ku czci poległych na Górze św. Anny. Walki w 1940r. doprowadziły do likwidacji klasztoru i powstał tam obóz przejściowy dla volksdeutschów z Rumunii. Na skutek okupacji hitlerowskiej wypędzono kolejny raz franciszkanów, a opuszczając kościół o. Feliks Koss zabrał w tajemnicy figurkę św. Anny i umieścił tam kopię. Powędrowała ona do kościoła św. Aleksego w Opolu, następnie przechowywana była w Pruszkowie i Kłodzku. Po zakończeniu II wojny światowej franciszkanie powrócili do swojego sanktuarium i przebywają tam do dziś. W 1949r. odbyło się tu uroczyste powitanie nowego prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego. Cztery lata później postawiono tu pomnik czynu powstańczego wg projektu Xawerego Dunikowskiego. Bazylika została odrestaurowana dzięki rodzinie Mitschke’ów z Głuchołaz uzyskując tym samym typowo gotycko-barokowy wystrój. W czerwcu 1980r. kościół został podniesiony do rangi bazyliki mniejszej, a po wizycie papieża Jana Pawła II zyskał jeszcze na swym znaczeniu ( Mitkowska, 2003). Rycina 20 prezentuje kościół podczas prac remontowych.

Ryc. 20. Kościół św. Anny w trakcie remontu – lipiec 2009

Na temat figurki św. Anny Samotrzeć istnieje choćby kilka podań. Według Zofii Kossak rzeźbę wyorał pewien rolnik podczas pracy w polu. Inne źródła podają, że została przywieziona z klasztoru Villa z Francji wraz z częścią kości Świętej. Najnowsze i zarazem najbardziej wiarygodne badania stwierdziły, że jest ona wykonana z drewna lipowego, a nie jak powszechnie uznawano – bukowego. Jeszcze inne dokumenty stwierdzają, że w kościółku drewnianym figurka ta przedstawiała św. Annę, Najświętszą Maryj ę Pannę i Jezusa. Na początku XVII w. figurka została zastąpiona i nowa jest tam do dnia dzisiejszego. Ostatnie informacje o figurce pochodzą z roku 1775. Św. Anna przedstawiona jest w postaci stojącej z Najświętszą Maryją Panną na lewej ręce i małym Jezuskiem na prawej. Szata św. Anny jest koloru śliwkowo-zielonego i płaszcz koloru czerwonego, dzieciątko jest nagie. Pierwszy raz patronka owego miejsca ukazała się prawdopodobnie na górze Georgenberg. Żył tam ponoć w gęstwinie lasu i jamie olbrzymi smok napadający przejezdnych. Poradził sobie z nim w końcu pewien śmiałek pokonując go w walce. Mieszkańcy dopatrywali się jednak w tym czynie pomocy św. Jerzego, który był patronem góry, a zarazem odważnych. Pierwsza drewniana kaplica wybudowana była właśnie na tą cześć (Dubel, 1998).

Święta Anna (hebrajskie Hanna) pochodziła z rodu dawidowego i symbolizowała zmiłowanie i łaskę. Została ona wyróżniona w szczególny sposób niepokalanym poczęciem i narodzeniem Maryi. Kult św. Anny pojawił się na wschodzie już w połowie V wieku, odwiedzano Ziemię Świętą, a także papieże przyczyniali się do rozpowszechniania owej czci. W 701r. odnotowano we Francji klasztor poświęcony tej patronce. Ślady kultu w innych krajach jak np. Niemcy datowane są XII w., a święto Anny pojawiło się w kalendarzu franciszkańskim w 1263r. Na ziemiach polskich ślady kultu Anny sięgają 1381r. W Tarnowie w muzeum diecezjalnym znajduje się obraz rodziny Maryi Panny z początku XVI w. Patronkę tą czczono jednak na Śląsku wcześniej niż w innych regionach Polski. Popularyzatorami byli franciszkanie, którzy przybyli do Opola już w 1238r. Święta Anna jest patronką małżeństw, kobiet ciężarnych, rodzących a także wdów. Swoje modły wznoszą, zatem do niej młode kobiety modlące się o potomstwo, o dobrego współmałżonka, szczęśliwy poród. Dodatkowo ustanowiono ją patronką górników, rud żelaza, srebra, budując tym samym wiele kaplic podziemnych. Kult św. Anny zyskał, więc duże znaczenie na Śląsku będącym terenem bogatym w złoża podziemne. Góra św. Anny zyskiwała coraz większy autorytet i była licznie odwiedzana przez pielgrzymów. Ustalono datę obchodzenia święta tej patronki w kościele chrześcijańskim na 26 lipca. Papież Paweł VI ustanowił Ją patronką diecezji opolskiej i jest symbolem śląska opolskiego. Od tego czasu licznie znane są świątynie pod jej patronatem właściwie w całej Polsce jest ich 215, a w pobliżu Nowej Rudy na zwanej tak samo górze też znajduje się kościółek świętej (Pollok, 2000). Na poniższej rycinie 21 wspomniana wcześniej Grota Lurdzka z wapienia i bazaltu.

Bazylika św. Anny (przedstawiona na rycinie 22) wznoszona była w latach 1485­1516, rozbudowana w 1656r. z fundacji hr. Melchiora Ferdynanda de Gaschin. Prezbiterium jest trójboczne z kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej i znajduje się pod nim krypta. Chór murowany zawieszony na szerokiej arkadzie. Od wschodniej strony kościoła dobudowano kaplicę z kopią figurki św. Anny. Wnętrze świątyni zdobią malowidła al secco przedstawiające życie świętej. Ołtarz główny zdobi figurka św. Anny z XV w., a boczne reprezentują styl barokowy z XVIII w. Świątynię zdobi kilka ołtarzy: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Piotra z Alkantary, św. Antoniego, św. Franciszka, św. Jadwigi Śląskiej i św. Józefa z Dzieciątkiem. Nad wejściem bocznym do bazyliki znajduje się ołtarz świętej rodziny. W podziemiach spoczęły sarkofagi okolicznej szlachty z XVIII – XIX stulecia. Kościół zdobią także malowidła przedstawiające podobizny kościołów św. Anny, jeden z najstarszych z Olesna (1414) i z najstarszą kaplicą świętej z 1309r w Opolu. We wnętrzu można dostrzec także podobizny fundatorów klasztoru i kościoła wraz z witrażami św. Jacka i św. Maksymiliana Kolbego (Pieczka, 1995).

Pierwszy klasztor drewniany powstawał w tym miejscu w latach 1657-1659, obecny także z fundacji de Gaschinów to lata 1733-1749. Wymurowany został z kamienia łamanego na planie czworoboku z wirydarzem pośrodku. Budynek jest piętrowy, z krużgankiem wokół wirydarza. Zdobiony jest różnymi rodzajami sklepień, obok wejścia do refektarza można dostrzec ponownie fundatorów tego obiektu. Kaplice zostały zbudowane w latach 1700-1709 przez architekta Domenico Signo, licznie remontowane w późniejszych latach. Na kalwarię składają się dróżki Męki Pańskiej i dróżki Matki Boskiej. Całe rozplanowanie przestrzenne tego kompleksu kalwaryjskiego możemy zobaczyć na planie sanktuarium św. Anny prezentowane na rycinie 23 na następnej stronie. Przedstawia on przystosowanie góry Chełmskiej pod obiekt pielgrzymkowy wraz zagospodarowaniem jak: dróżki, kościoły, kaplice. Góra Świętej Anny zajmuje szczególne miejsce na tle innych miejsc pielgrzymkowych w Polsce. Splatają się tutaj walory kulturowe i przyrodnicze tworząc niepowtarzalny krajobraz. Sanktuarium to jest odwiedzane przez kilkaset tysięcy turystów i pielgrzymów rocznie. Na bogactwo kulturowe składa się duża liczba zabytków, jest ich około 200. Najliczniejsza grupa to oczywiście bazylika, klasztor franciszkanów i kaplice kalwaryjskie, całą resztę stanowią jeszcze przydrożne krzyże, amfiteatr skalny, piece wapiennicze i wiatraki. W 2004 uznano ten krajobraz za pomnik historii (Kubajak, 2004).

Znaczna część parku krajobrazowego objęta jest także w ramach ostoi siedliskowej systemu Natura 2000. Na obszarze parku wytyczono 6 rezerwatów przyrody, a powierzchnia chronionego zespołu zabytkowego wynosi ok.80 hal.

Na kalwarię składa się aż 40 obiektów, są to: 3 kościoły i 38 kaplic. Dzięki działającej tu fundacji „Sanktuarium Góry św. Anny” większość obiektów przeszła renowację w latach 1998-2008. Najstarsze są trzy duże kościoły oraz 30 kaplic Męki Pańskiej. Ukształtowanie terenu doskonale współgrało z wkomponowaniem się stacji na wzór tych w Jerozolimie. Mówiono o tym miejscu nawet „Nowa Jerozolima” gdyż wiele kaplic odwzorowywało dokładnie te w Ziemi Świętej. Od 1766r. za sprawą o. Stefana Staniewskiego rozpoczął się program odprawiania nabożeństw kalwaryjskich w tym miejscu. Rok 2009 był 300-tną rocznicą powstania kalwarii. Z tego też tytułu fundacja podjęła kolejne prace renowacyjne, jedna z wcześniejszych fotografii przedstawia właśnie renowację elewacji bazyliki. Reszta działań ma być podjęta w ramach czterech kaplic pogrzebowych. Obiekty są odnawiane bardzo dokładnie, zarówno na zewnątrz jak i wewnątrz, czasem wymieniany jest dach, zmienia się kolorystykę, wszystko oczywiście za zgodą i pod nadzorem Opolskiego Konserwatora Zabytków. Rycina 24 prezentuje jedną z wyremontowanych już kaplic, św. Heleny (Pieczka, 1995).

 

Miejscowość posiada bardzo dobre połączenie komunikacyjne, bliskość autostrady A4 i spora sieć dróg ułatwia dojazd. Infrastruktura turystyczna na tym terenie jest dobrze rozwinięta. Miejsc noclegowych jest sporo, a lokale gastronomiczne oferujące głównie tradycyjną kuchnię śląską odpowiadają zapotrzebowaniu. W celu lepszego zagospodarowania tego terenu wytyczono kilka ścieżek dydaktycznych, rowerowych i szlaków. Ważnym aspektem stał                  się  także  fakt, iż  w 2008 roku Góra   Św.  Anny znalazła  się  na szlaku  Św. Jakuba, którego odcinek wytyczono także na Opolszczyźnie. Kontynuowano tym samym tradycję powstałego już w 2005r. odcinku drogi na Dolnym Śląsku, a później także Wielkopolsce i Małopolsce. Warto pamiętać jak ważny jest bieg tego szlaku do Santiago de Compostela w Hiszpanii, który już w średniowieczu cieszył się takim samym uznaniem jak Jerozolima czy Rzym. Pielgrzymi właściwie z całej Europy podążają za żółtymi muszlami św. Jakuba będącego patronem wędrowców, pielgrzymów i podróżnych. Na Górze św. Anny można zwiedzić także: muzeum misyjne (wiele interesujących pamiątek z misji), franciszkańskie, muzeum Czynu Powstańczego wraz z umieszczonym na zboczach góry pomnikiem Czynu Powstańczego, Dom Pielgrzyma oraz amfiteatr. Wszystkie te obiekty zapisały się w historii tego miejsca i znalezienie się Góry św. Anny wśród pomników historii Polski jest w pełni uzasadnione. Poniżej zestawiono w tabeli 2 obiekty zakwaterowania noclegowego w obrębie Góry św. Anny.

Tabela 2. Baza noclegowa na Górze Świętej Anny (źródło: opracowanie własne)

Nazwa obiektu Ilość miejsc

noclegowych

Dostęp do kuchni,

restauracji

Dodatkowe atrakcje
Dom Pielgrzyma 350 (pokoje 2,3,4-

osobowe z łazienkami,

a także wieloosobowe)

Możliwość

rezerwacji pełnego

wyżywienia,

restauracja

Sale konferencyjne i

okolicznościowe,

organizowanie imprez,

bawialnia dla dzieci

Pensjonat „Anna” 38 miejsc(pokoje 1,2,3-

osobowe oraz

apartamenty z pełnym węzłem sanitarnym)

Restauracja,

pizzeria(kuchnia

śląska, tradycyjna, włoska)

Internet, sale konferencyjne,

organizowanie imprez

okolicznościowych

„Zajazd pod Górą

Chełmską”

30 miejsc(pokoje 1,2,3-

osobowe oraz

apartamenty)

Pełne wyżywienie,

oferowana kuchnia

śląska i bogaty bufet

Organizowanie wesel, wypożyczalnia i tor

kartingowy

Pensjonat „Alba” 22 miejsca(pokoje 1,2-

osobowe z pełnym

węzłem sanitarnym,

TV SAT, telefon,

Internet)

Bogata oferta kuchni

śląskiej, pizzeria

Organizowanie

konferencji, imprez

okolicznościowych,

relaksujący weekend,

masaże, fotografia ślubna, rejs po Odrze

Zestawiając bazę noclegową w obrębie Góry św. Anny nasuwa się wniosek, że jest ona wystarczająca i dość zróżnicowana w zależności od standardu świadczonych usług. Pomaga to turystom w wyborze miejsca noclegowego biorąc pod uwagę ich wymagania. Oczywisty jest jednak fakt, że największe oblężenie odnotowuje się w położonym na szczycie, prowadzonym przez franciszkanów Domu Pielgrzyma. Rycina 25 przedstawia wyremontowany budynek noclegowy. Zaplecze gastronomiczne pokrywa się w dużej mierze z obiektami noclegowymi, większość obiektów posiada restauracje, kuchnie co znacznie ułatwia pobyt.

Ryc. 25. Dom Pielgrzyma na Górze św. Anny

Część atrakcji bazy towarzyszącej również świadczona jest przez niektóre obiekty zagospodarowania turystycznego, które świadome coraz większych oczekiwań turystów starają się wyjść naprzeciw tym wymogom. Koncentracja różnych walorów turystycznych w obrębie tej góry sprzyja podejmowaniu różnych aktywnych form turystyki. W takim miejscu trzeba jednak pamiętać, że na czoło wysuwa się funkcja ośrodka pielgrzymkowego. Turystyka na Górze św. Anny jest dobrze zorganizowana, każdy zabytek znajduje się pod pieczołowitą opieką franciszkanów, stowarzyszenia czy w obrębie instytucji parku krajobrazowego (Dubel, 1998).