Istota i podział turystyki

Od najdawniejszych czasów datują się migracje ludności odbywane poza obszar stałego miejsca zamieszkania. Ich przyczyny związane były początkowo z ekspansją terytorialną (wojny, krucjaty), dyplomacją (misje, poselstwa), handlem, a następnie dotyczyły indywidualnych potrzeb wynikających z celów o charakterze religijnym, zdrowotnym i przyjemnościowym. Podróże indywidualne uznawane są obecnie za pierwsze wędrówki o znaczeniu turystycznym i zalicza się do nich pielgrzymki w starożytnym Egipcie (od IV w. p.n.e.), starożytnej Grecji (VIII w. p.n.e.) oraz Indiach, gdzie w IV w. p.n.e. istniało 12 szlaków pielgrzymkowych (B. Meyer, 2001). Same jednak określenia, jak turysta i turystyka, pojawiły się dopiero pod koniec XVIII wieku. Przyjmuje się, że geneza tych pojęć najprawdopodobniej ma związek z określeniem „grand tour”. Oznaczało ono bardzo popularne w tym okresie wśród angielskiej, zwłaszcza bogatej młodzieży, wyjazdy do Francji, Niemiec i innych krajów, odbywane w celach edukacyjnych, poznawczych i dla rozrywki. W wyższych sferach społecznych „wyjazdy te traktowane były jako ważny element kształcenia i wychowania młodych ludzi, a człowiek, który nie odbył „grand tour” – według ówczesnych opinii – nie mógł uważać się za osobę wykształconą” (W. Alejziak, 1999 s. 16). Odwiedzających Francję młodych Anglików miejscowa ludność często nazywała turystami. W krótkim czasie wyraz ten przyjął się także w innych krajach europejskich. W literaturze termin „turysta” zamieszczony został po raz pierwszy w książce Stendhala „Memoires d’ un touriste” („Wspomnienia pewnego turysty”) wydanej w 1838 r. (Z. Kulczycki, 1977). Do języka polskiego pojęcie turysta wprowadził w 1847 roku Xawery Łukaszewski (J. Warszyńska, A. Jackowski, 1979). Od powstania terminu „turystyka” do czasów obecnych pojęcie to ulegało licznym przekształceniom, które odzwierciedlały zmiany dokonujące się w ramach samej turystyki, a obejmujące m. in.: charakter, formy, wielkość uczestnictwa, rozwój zagospodarowania turystycznego itp., z drugiej zaś strony były wyrazem wzrostu jej znaczenia w życiu społecznym i gospodarczym.

Z uwagi na złożoność i wielofunkcyjność zjawiska, jakim jest turystyka, której badaniem zajmują się przedstawiciele wielu dyscyplin naukowych, spotykamy mnogość różnych jej definicji. W polskiej literaturze geograficzno-ekonomicznej najczęściej stosowane są dwie definicje turystyki – Waltera Hunzikera i Krzysztofa Przecławskiego. Pierwszy z nich, szwajcarski ekonomista, jeden z klasyków teorii turystyki, twierdził, że turystyka to ” … całość zjawisk i stosunków dotyczących podróży i krótkotrwałych pobytów poza miejscem stałego zamieszkania, przedsiębranych nie w celach zysku” (T. Lijewski i in., 1998, s. 15). Istotnym atutem tej definicji jest zasygnalizowanie, że turystyka to nie tylko podróż i pobyt w określonej miejscowości, ale także wszelkie następstwa tego pobytu. Takie podejście umożliwia rozpatrywanie turystyki jako zjawiska gospodarczego, analizowanego głównie w odniesieniu do podaży i popytu. Użyteczność definicji W. Hunzikera obecnie jednak maleje, gdyż pojawiają się nowe rodzaje turystyki, np. biznesowa, kongresowa, motywacyjna, które wbrew podanemu wyjaśnieniu mają związek z zarobkowaniem. Biorąc pod uwagę ten aspekt istotę współczesnej turystyki lepiej oddaje definicja K. Przecławskiego. Według niego turystyką – w szerokim znaczeniu – jest: „całokształt zjawisk ruchliwości przestrzennej, związanych z dobrowolną, czasową zmianą miejsca pobytu, rytmu i środowiska życia oraz z wejściem w styczność osobistą ze środowiskiem odwiedzanym (przyrodniczym, kulturowym bądź społecznym)” (K. Przecławski, 1994, s. 9). Jak wynika z tej definicji, jej autor najsilniejszy nacisk położył na wymiar społeczny, psychologiczny i kulturowy turystyki.

W ostatnich latach obserwuje się wiele inicjatyw mających na celu ujednolicenie terminologii turystycznej. Dąży się między innymi do ustalenia takiej definicji turystyki, która z jednej strony uwzględniałaby wszystkie aspekty związane z tą działalnością, z drugiej zaś – miałaby użytkowy charakter, wynikający z potrzeb polityków, ekonomistów, organizatorów turystyki i naukowców. Światowa Organizacja Turystyki (WTO – World Tourism Organization) przy ONZ, zaleca do celów statystycznych następujące pojmowanie współczesnej turystyki: „turystyka obejmuje ogół czynności osób, które podróżują i przebywają w celach wypoczynkowych, służbowych lub innych, nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem” (Terminologia turystyczna…,1995 , s.5).

Niezależnie od różnic w jej zdefiniowaniu, turystykę jako specyficzny typ zachowań czasu wolnego wyróżniają trzy podstawowe cechy (S. Toczek – Werner, 1999, s. 13):

  1. „podstawą turystyki jest ruch, proces współtworzony przez przepływ ludzi, rzeczy, pieniędzy, informacji i wartości kulturowych,
  2. 2ruch ten powoduje określone konsekwencje w stosunkach społecznych, gospodarczych, politycznych, kulturalnych, nadaje przestrzeni nową wartość, będąc jednocześnie jej swoistym zagrożeniem,
  3. uczestnictwo w turystyce jest wynikiem swobodnych decyzji, wolnym wyborem spośród innych form spędzania wolnego czasu i wynika z jednej strony z potrzeby wyzwolenia ze schematu dnia codziennego, z drugiej z dążności do zaspokojenia potrzeb poznawczych, kulturalnych czy zabawowo-rekreacyjnych”.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>