Istota turystyki religijnej

podrozdział pracy mgr

Ruch pielgrzymkowy w XX i XXI w. przeżywa niezwykły rozkwit. Wraz z rozwojem pielgrzymowania rozwinęły się oczywiście także inne dziedziny turystyki. Często pielgrzymowanie nazywane jest „turystyką religijną” co nie jest do końca prawdą, bowiem turystyka religijna kładzie nacisk na przeżycia natury ogólnokulturalnej i poznawczej, a pielgrzymka głównie jest aktem religijnym. Trzeba jednak przyznać, że cechą wspólną migracji religijnych i turystycznych jest sam fakt podjęcia podróży, a więc przemieszczenie przestrzenne. Ponadto – korzystanie z tych samych elementów infrastruktury turystycznej, takich jak: baza noclegowa, gastronomiczna, transport oraz podobny okres największej aktywności, który przypada na dwie pory roku, wiosnę i jesień – nadają tożsamego charakteru tym migracjom. Natomiast podróże te różni przede wszystkim strona motywacyjna, czyli w pierwszym przypadku dotyczy to pobudek religijnych, w drugim pobudek religijno- poznawczych, a w trzecim motywów poznawczych, wypoczynkowych i innych.

„Pielgrzymki należą do zjawisk ponadkonfesyjnych ponadczasowych”- zdaniem prof. Jackowskiego (2005): „Fenomen ten notowano już w odległych epokach historycznych i przetrwał on do czasów współczesnych. Jako zjawisko religijno-społeczne, pielgrzymki podlegały stałej ewolucji. Na ich formy zewnętrzne miały w ciągu stuleci wpływ uwarunkowania natury politycznej, historycznej, kulturowej, a także religijnej. Niezmienna pozostawała natomiast sama istota tych migracji, a więc chęć obcowania z sacrum. Odbywane zbiorowo lub indywidualnie, pielgrzymki stanowią bardzo rozpowszechnioną i popularną formę obrzędów we wszystkich niemal religiach świata. Odbycie każdej pielgrzymki (bez względu na jej długość) wymaga pokonania pewnej przestrzeni sakralnej. Jej celem (w sensie religijnym i przestrzennym) jest dotarcie do świętego miejsca. Ustalone granice oddzielają zazwyczaj takie miejsce od świata zewnętrznego, wyjęte jest ono również spod władzy świeckiej.”

Tak więc każda pielgrzymka ma swój koniec w tzw. Świętym miejscu, do którego przecież zmierzała. Najczęściej są to miejscowości, miasta, osady, wsie ale także rzeki, źródła, drzewa, jaskinie, góry. W miejscach tych możemy spotkać wszelkiego rodzaju wizerunki bóstw, obrazy, rzeźby, mauzolea, groby i relikwie świętych. Pielgrzymi jednak najchętniej kierują się w miejsca, które związane są bezpośrednio z życiem i działalnością twórców religii. Dlatego chrześcijanin podąża do Ziemi Świętej, muzułmanin do Hidżazu, a wyznawca buddyzmu do doliny Gangesu.

Poza samym zmierzaniem do miejsca świętego, istotnym elementem każdej pielgrzymki powinna być modlitwa, która na każdym kroku ożywia uczestników. Ważnym punktem pielgrzymki jest także jej zakończenie, bowiem koniec pielgrzymki nie może oznaczać końca modlitwy. Dlatego często w miejscach do których pielgrzymujemy możemy nabyć różne dewocjonalia przypominające nam o odbytej pielgrzymce i o nieustannej modlitwie. Często powstanie ośrodków kultu religijnego prowadziło niejednokrotnie do rozwoju wokół jednostek osadniczych. Wyspecjalizowane osiedla powstawały także wzdłuż głównych szlaków pielgrzymkowych. Zostały one stworzone z myślą o obsłudze pielgrzyma, zapewniając nocleg, pożywienie. Pielgrzymki wpływają także bezpośrednio na przekształcenie się struktury społeczno-ekonomicznej poszczególnych miejscowości. Dotyczy to głównie rozwoju sektora trzeciego (np. Mekka, Kum, Meszhed, Lourdes). Z ruchem pielgrzymkowym wiąże się także rozwój niektórych gałęzi przemysłu.

Takie czynniki jak: położenie, dostępność komunikacyjna, historia miejsca, infrastruktura żywieniowa i noclegowa czy stopień rozwoju gospodarki, decydowały i nadal będą decydować o roli danego ośrodka pielgrzymkowego. Właśnie te elementy wyznaczają jak bardzo popularny jest owy ośrodek kultu. Popularność ta wyrażana jest zróżnicowanym zasięgiem przestrzennym (ośrodki międzynarodowe, krajowe, regionalne i lokalne) i społecznym. W zależności od religii stopień dostępności miejsc pielgrzymkowych dla wyznawców innej wiary jest zróżnicowany. Najmniej ortodoksyjni w tej kwestii są chrześcijanie. Miejsca kultu tej religii stoją bowiem otworem niemal przed każdym. Bardziej rygorystycznie podchodzą do tego wyznawcy islamu (zwłaszcza w Mekce, Medynie świętych miastach szyitów) czy hinduizmu (Jackowski, 2005).

W historii cywilizacji pewne rzeczy są niezmienne od samego początku ich powstania. Pielgrzymowanie bez wątpienia można do nich zaliczyć, bowiem towarzyszy ludzkości niemal od początku pojawienia się człowieka na ziemi. Człowiek odczuwał zawsze ogromną potrzebę odwiedzania miejsc świętych, wybranych przez samego Boga, gdzie jego obecność była „namacalna” (Jackowski, Sołjan, 2004).

W Starym Testamencie pielgrzymowali patriarchowie, potem Izraelici. Już Święta Rodzina udawała się na pielgrzymkę. Do Jerozolimy szedł jako pielgrzym sam Jezus. Żydzi ze wszystkich narodów odbywali pielgrzymki do Jerozolimy w dzień Pięćdziesiątnicy, aby na ich oczach objawił się sam Duch Święty.

Pielgrzymki stanowią istotną formę przestrzennych przemieszczeń ludności. Zdaniem prof. A. Jackowskiego (2003): „Pielgrzymki stanowią w chrześcijaństwie jeden z publicznych i wspólnotowych wyrazów pobożności. Mają one tradycje sięgające IV w n.e., a ich genezy należy szukać w Biblii. Zawarte w niej pojęcie pielgrzymowania ma charakter metafory i odnosi się do wędrówki człowieka ku wiecznej przyszłości bądź do samego Boga. Pielgrzymami zostali nazwani wszyscy chrześcijanie, którzy mając na uwadze przemijanie tego świata – powinni się uważać za emigrantów bez stałego miejsca zamieszkania, za ciągle wędrujących. Chrześcijanie często też nawiązują do biblijnych wędrówek Abrahama. Chrześcijanie bowiem – pod przewodnictwem Chrystusa – znajdują się nieustannie w drodze. Przez całe swe życie niejako uczestniczy więc w pielgrzymce religijnej” (Jackowski, 2003, s. 145).

Pielgrzym odstawiając na bok dotychczasowe swe życie: rodzinę, dom, pracę wychodzi na drogę ku miejscu świętemu, ale zarazem wchodzi na nową – inną przestrzeń niż zna ją z życia codziennego. Przestrzeń ta będzie dla niego odmienna, jeszcze nie poznana, gdzie dozna niezwykłych przeżyć, które nakreślą go na nowo i uporządkują jego świat. Otaczający pątnika świat stwarza przestrzeń nadzwyczajnych doświadczeń, nie zawsze spotykanych w rodzinnym miejscu. Stanowią one bez wątpienia pomoc w przeżywaniu sacrum, sprzyjają pogłębianiu i wzmaganiu religijnych doznań.

Pielgrzymka bardziej niż inne formy pobożności odpowiada podstawowej antropologicznej prawdzie o tym, że człowiek jest istotą złożoną z ciała i duszy. Swoją religijność wyraża nie tylko sercem i uczuciami, ale całą swoją fizycznością. W pielgrzymce grają rolę ludzkie elementy: doznania wzrokowe, słuchowe, a nawet zapachowe. Pątnik porusza się i egzystuje w geograficznej i przyrodniczej przestrzeni. Stopami swymi dotyka drogi, która prowadzi przez przeróżne tereny. Wzrokiem ogrania piękno natury, jej rozmaitość kształtów i barw. Słucha śpiewu ptaków, szumu drzew i wód. Chłonie zapach lasów, łąk i kwiatów. Także i piękno pomników kultury , z którymi spotyka się w drodze dostarcza mu niezapomnianych przeżyć. Wiele obiektów sakralnych stanowi jednocześnie wybitne dzieła kultury. Jeszcze inne doznania dostarczają specjalnie ukształtowane przestrzenie pielgrzymich szlaków i sanktuariów (np. droga krzyżowa na wzgórze, wysokie schody do świątyni).Wytworzy się pątnicze zwyczaje, w których przestrzenne elementy odgrywają ważną rolę. Wystarczy wymienić chociażby dotknięcie świętej figury czy obmycie w wodzie z cudownego źródła.

Powracając do przyrodniczej przestrzeni, która charakteryzuje się bogatą różnorodnością kształtów, warto zwrócić uwagę na symbol góry w pielgrzymowaniu. Często sanktuaria czy miejsca święte wznoszone są na terenach wyżynnych i wzniesieniach, gdzie pielgrzym niekiedy musi pokonać niełatwą drogę. Poprzez usytuowanie sanktuarium na owej górze, człowiek znajduje się bliżej Boga, a więc bliżej sfery sacrum pielgrzymki. W tradycji religijnej droga pod górę przyjmuje znaczenie ofiary składanej w określonej intencji, z którą zmierza się do świętego miejsca, sanktuarium. Na rycinie 1 widzimy uroczo położony klasztor na Świętym Krzyżu, który jest doskonałym tego przykładem.

Ryc. 1. Opactwo Święty Krzyż na szczycie Łysej Góry

Niektóre religie szczególnie sprzyjają pielgrzymkom przez swoje bardzo rygorystyczne nakazy wiary (islam) lub przez przypisywanie tym migracjom podstawowego niemal czynnika warunkującego uzyskanie ostatecznego zbawienia. W islamie pielgrzymka do Mekki stanowi jeden z pięciu filarów tej religii, których wypełnianie należy do obowiązków każdego muzułmanina. W hinduizmie pielgrzymka uważana jest za jedną z głównych praktyk religijnych, które powinien wypełniać wierny. Hindusi wierzą, że pielgrzymowanie stanowi bardzo istotny element wędrówki człowieka do uzyskania ostatecznego wyzwolenia. Według tradycji buddyjskiej, główne miejsca pielgrzymkowe miał wskazać sam Budda. Ważną rolę odgrywają pielgrzymki w judaizmie, zwłaszcza wędrówki do Jerozolimy i na groby świętych cadyków.

Przestrzeń – jaką pokonuje pielgrzym, w którą wchodzi – staje się swojego rodzaju pośrednikiem jego spotkania z Bogiem. Przeróżne znaki, które odkrywa on podczas drogi i u jej celu, w sanktuarium, rozbudzają wyobraźnię i przyczyniają się do wzrostu jego wiary i nadziei. Można przez to powiedzieć, że pielgrzym przemieszczając się w geograficznej przestrzeni, jednocześnie znajduje się bliżej Boga. Pielgrzymka wprowadza go z tej ziemskiej rzeczywistości i prowadzi do wiecznego celu- Boga.

Ważną rolę przestrzeni sakralnej dostrzegł także Jan Paweł II, który powiedział: „Liczne sanktuaria rozwijające się w przestrzeni, tworzące swojego rodzaju „geografię wiary” umożliwiły otwarcie w sercach ludzkich „wewnętrznej przestrzeni”, w której osoba wierząca może spotkać się z przedwiecznym Bogiem obdarzając go swoimi łaskami”. Innym bardzo istotnym czynnikiem- który sprawia, że wierzący decyduje się na podjęcie pielgrzymki – jest jej intencja. Ona to sprawia, iż pielgrzymka ze zwykłego pokonywania następnych kilometrów, staje się czymś o wiele głębszym. Droga do Boga ku miejscom świętym tworzy swego rodzaju przestrzeń ułatwiającą wewnętrzną koncentrację, wyciszenie się i skierowanie myśli na sprawy mniej przyziemne. Taka przestrzeń nosi nazwę – „oikos”. Takie elementy przestrzenne jak: obecność religijnych budowli czy położenie wśród piękna przyrody, sprzyjają do kontemplacji i pobudzenia religijnej wyobraźni.

Pielgrzymka jako swego rodzaju przestrzeń sacrum czy przeżycie duchowe, głównie rozpoczyna się i kończy w wierze człowieka. Ilość kilometrów w tym przypadku nie jest rzeczą nadrzędną. O wiele ważniejsze jest przejście przez niego jakiegoś odcinka drogi motywowane religijnie, z intencją wykonania kultycznych czynności, mające za zadanie zbliżenie do świętego celu.

Cykl obsługi gościa hotelowego

Transakcje dokonywane przez gości podczas pobytu w hotelu składają się na tzw. cykl obsługi gościa, który można podzielić na cztery fazy:

  • przed przyjazdem;
  • przyjazd;
  • pobyt;
  • wyjazd.

Przed przyjazdem

W tej fazie gość wybiera hotel, w którym chciałby się zatrzymać. Kryteria i czynniki wpływające na wybór mogą być bardzo różne, np. wcześniejszy pobyt w danym hotelu, reklama, rekomendacja znajomych, lokalizacja, łatwość zarezerwowania pokoju, zachęta ze strony osoby przyjmującej rezerwację, cena pokoju i oferta dodatkowych usług. Niemałe znaczenie ma również zachowanie, wiedza i profesjonalizm pracownika działu rezerwacji, które mogą zadecydować o tym, że po krótkiej rozmowie telefonicznej potencjalny gość zdecyduje się na pobyt w danym hotelu. Stosunek do gościa i jego wymagań w trakcie rezerwowania miejsca wpływa na wizerunek hotelu. Jeśli pracownik hotelu zaakceptuje warunki rezerwacji podane przez gościa, to pokój zostanie sprzedany. Sprawny system rezerwacji, polegający na stałym monitorowaniu stanu obłożenia hotelu i przewidywaniu wielkości przychodów, pozwala maksymalnie zwiększyć sprzedaż. Analiza danych dostarczanych przez dział rezerwacji pomoże kierownictwu hotelu określić prawidłowości dotyczące rezerwacji pokoi.

Przyjazd

W tej fazie obsługa gościa polega na zameldowaniu go i przydzieleniu pokoju. Po przekroczeniu progu hotelu gość staje się handlowym partnerem firmy, którą reprezentuje pracownik recepcji. Zadaniem recepcjonisty jest wyjaśnić gościowi zasady i warunki transakcji oraz wysłuchać życzeń i wymagań gościa. Zameldowanie gościa, bez względu na to, czy jest to tylko wstępna rejestracja, czy pełna procedura, jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania recepcji. W trakcie formalności meldunkowych recepcjonista uzyskuje bowiem niezwykle istotne informacje, takie jak sposób płatności, długość pobytu, specjalne życzenia co do rodzaju pokoju oraz informuje gościa o cenie. Recepcja musi zatem wiedzieć, czy służba pięter przygotowała pokój, ponieważ szybko przekazana informacja o liczbie wolnych i posprzątanych pokoi ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia sprzedaży.

Kolejną niezwykle istotną sprawą jest sposób płatności za pobyt. Procedura meldowania gościa odgrywa tutaj istotną rolę, ponieważ jest okazją do zgromadzenia wszystkich niezbędnych informacji. Pracownik recepcji powinien podjąć odpowiednie kroki, aby zabezpieczyć płatność bez względu na jej formę (gotówka, czek, karta kredytowa, voucher lub inna).

Pobyt

W tej fazie cyklu obsługi reprezentantem hotelu w relacjach z gościem jest nadal dział recepcji, który odgrywa rolę koordynatora świadczonych usług. Pracownik recepcji powinien przekazywać gościowi informacje oraz zapewnić dostarczenie zamówionych przez niego sprzętów, produktów i usług. Najważniejszym celem jest zaspokojenie potrzeb gościa w taki sposób, aby w przyszłości zatrzymywał się w danym hotelu. Inną ważną sprawą w fazie pobytu jest zapewnienie gościowi bezpieczeństwa. Należy podkreślić, że właśnie w tej fazie gość dokonuje wielu transakcji, które zwiększają przychód hotelu. Większość z nich jest księgowana według stosownych procedur działu recepcji. Największą kwotowo pozycją na rachunku gościa jest zwykle opłata za pokój. Jeśli w fazie przyjazdu gość przedstawił wiarygodne dowody wypłacalności, można dopisywać wydatki gościa do rachunku bez pobierania należności. W wielu hotelach gości obowiązuje określony limit kredytu, w związku z czym pracownik recepcji powinien na bieżąco sprawdzać stany kont. Procedura nocnego audytu służy m.in. weryfikacji dokładności działu recepcji w prowadzeniu stosownej dokumentacji. Chociaż komputerowe programy rachunkowe pozwalają na sprawdzenie dokumentów rachunkowych w ciągu dnia, w większości hoteli tradycyjnie robi się to w nocy. Bez względu na to, jak i kiedy oblicza się należności gości, obciążanie rachunków opłatą za pokój jest rutynową czynnością działu recepcji.

Wyjazd

Wyjazd jest ostatnią fazą cyklu obsługi gościa. W tej fazie wykonuje się ostatnie czynności obsługi oraz dokonuje rozliczenia gościa. Przedostatnią usługą, jaką świadczy hotel, jest wymeldowanie gościa i założenie lub uzupełnienie karty klienta, zawierającej informacje o gościu, jego pobytach w hotelu itd., ostatnią zaś – wystawienie rachunku i przyjęcie zapłaty za pobyt. Po wymeldowaniu gościa pracownik recepcji powinien uaktualnić status pokoju i powiadomić służbę pięter o zmianie. Procedurę wymeldowania należy wykorzystać do ustalenia, czy gość był zadowolony z obsługi, a także zaproszenia go do ponownego przyjazdu.

Im więcej informacji o gościach zgromadzi hotel, tym lepiej będzie mógł przewidywać i zaspokajać ich potrzeby, i tym skuteczniejsza będzie strategia marketingu w odniesieniu do wielkości przychodów oraz ogólnej rentowności. Przy sporządzaniu kart klientów hotele często posługują się starymi kartami meldunkowymi. Odpowiednia baza danych pozwala lepiej zrozumieć potrzeby klientów i jest podstawą do opracowania strategii marketingu.

Nowe technologie na potrzeby hotelowej recepcji

Technologie komputerowe ogromnie usprawniły pracę działu recepcji. W zależności od generacji sprzętu i programów używanych do prowadzenia dokumentacji można wyróżnić trzy fazy rozwoju operacji tego działu:

  • manualną – wszystkie czynności są wykonywane ręcznie;
  • automatyzacji – niektóre czynności są wykonywane za pomocą sprzętu elektromechanicznego;
  • komputeryzacji – wykonanie wielu czynności wspomagają programy komputerowe.

W większości hoteli praca recepcji jest w pełni skomputeryzowana. Pierwsze systemy komputerowe pojawiły się w hotelarstwie i gastronomii na początku lat siedemdziesiątych. Z powodu wysokiego kosztu zakupu i instalacji stosowały je wówczas tylko duże hotele. W następnej dekadzie korzystanie z technologii informacyjnych stało się bardziej powszechne, do czego przyczyniła się zarówno malejąca cena sprzętu komputerowego i oprogramowania, jak i łatwość obsługi. Rozwój komputerów osobistych, a zwłaszcza stworzenie modeli dostępnych dla małych hoteli przyczyniły się do upowszechnienia nowych technologii. W latach osiemdziesiątych posługiwanie się systemami komputerowymi stało się opłacalne w hotelach wszystkich typów i kategorii. Technologia komputerowa jest wykorzystywana we wszystkich fazach cyklu obsługi gościa. Moduł wewnętrznego systemu rezerwacji komputerowej może być na stałe podłączony do centralnej sieci, gdzie odpowiedni program automatycznie blokuje sprzedane pokoje (faza przed przyjazdem). Moduł można zaprogramować w taki sposób, aby automatycznie wystawiał potwierdzenia rezerwacji i inne dokumenty niezbędne w fazie poprzedzającej przyjazd gości, a także sporządzał spisy przyjeżdżających gości, prognozy wykorzystania pokoi i wielkości przychodów oraz rozmaite raporty. W fazie przyjazdu gościa informacje o nim są albo kopiowane z systemu komputerowej rezerwacji, albo wprowadzane do niego przez recepcjonistę w przypadku gości przyjeżdżających po wyznaczonym terminie. Gość dostaje wówczas do akceptacji i podpisu komputerowy wydruk karty rezerwacji. Zainstalowanie terminali autoryzacji kart kredytowych pozwala pracownikom recepcji sprawdzić wypłacalność gościa.

W fazie pobytu w hotelu wszystkie transakcje zakupów na terenie hotelu są elektronicznie przekazywane do terminalu recepcji, który automatycznie obciąża rachunek gościa. Dzięki urządzeniom elektronicznym, które księgują, przechowują i bilansują wszystkie rachunki gościa, nocny księgowy ma ułatwioną pracę – nie musi ręcznie obliczać należności, wobec czego zostaje mu więcej czasu na sprawdzanie sald na rachunkach.

W fazie wyjazdu gość otrzymuje szczegółowy wydruk komputerowy wszystkich transakcji. W zależności od metody regulowania należności komputerowy system automatycznie sporządza stosowne dokumenty, zarówno dla gościa, jak i dla księgowości hotelu. Informacje o transakcjach gościa zgromadzone w procesie księgowania należności są wykorzystywane do sporządzenia karty klienta.

Programy komputerowe

Większość sieci hoteli ma własne scentralizowane systemy rezerwacji komputerowej. Wszystkie obiekty sieci są podłączone do systemu tak, aby informacje mogły być przesyłane bezpośrednio do modułu rezerwacji w docelowym obiekcie. Aktualny spis przyjeżdżających gości można sporządzić dzień wcześniej.

Każdy system komputerowy jest zaprogramowany w ten sposób, że gdy recepcjonista wprowadzi żądany numer pokoju, na ekranie jego terminalu pojawia się informacja o bieżącym statusie. Po sprzątnięciu i przygotowaniu pokoju do sprzedaży, służba pięter wprowadza stosowne zmiany do własnej bazy danych, skąd są one natychmiast przekazywane do recepcji. Programy zarządzające rezerwacją, pokojami i rachunkami gości pozwalają na opracowanie raportów dziennych, dotyczących spodziewanych przyjazdów, liczby pokoi gotowych do sprzedaży oraz bilansów wykorzystania pokoi. System komputerowy jest również instrumentem komunikowania się recepcji z działami administracji i księgowości hotelu.

Działy recepcji, finansowy, księgowy i administracji, mogą się posługiwać odrębnymi systemami, niemniej jednak zintegrowany system ułatwia kontrolowanie wszystkich rodzajów działalności, od sprzedaży pokoi i wynagrodzeń personelu począwszy, na analizie rachunków gości i innych dokumentów finansowych skończywszy. Jednak sporządzenie kompletnego sprawozdania finansowego za pomocą zintegrowanego systemu nie będzie możliwe dopóty, dopóki wszystkie dane nie zostaną wprowadzone do pamięci komputera. Z tego względu terminowe zakończenie operacji w działach finansowym i księgowych zależy od sprawnego gromadzenia i wprowadzania danych przez dział recepcji. Na rynku dostępne są rozmaite pakiety programów opracowane na potrzeby poszczególnych działów, np.:

  • moduł konta „dłużnicy”, za pomocą którego można monitorować obciążenia na rachunkach gości, pod warunkiem że będzie on zintegrowany z programem rachunkowym recepcji;
  • moduł konta „wierzyciele”, umożliwiający rejestrację zakupów dokonywanych przez gościa oraz pozwalający na utrzymanie płynności finansowej hotelu na poziomie gwarantującym spłatę długów hotelu;
  • moduł funduszu płac, służący do przetwarzania danych dotyczących czasu pracy, wynagrodzenia personelu i naliczania podatków;
  • moduł sprawozdawczości finansowej, za pomocą którego można sporządzać zestawienia kwot rachunków w celu opracowania bilansu, oświadczeń o uzyskanych dochodach oraz przygotowywać raporty na potrzeby analizy transakcji.

Dostępne są również inne programy i urządzenia, które pomagają w pełni zautomatyzować pracę hotelu. Do najbardziej popularnych należą:

  • elektroniczne terminale kasowe, przesyłające informacje o transakcjach gościa na terenie hotelu do terminalu recepcji, gdzie transakcje są księgowane na Rachunku gościa;
  • programy obliczające należności za rozmowy telefoniczne;
  • programy sterujące elektronicznymi zamkami w drzwiach pokoi, które mogą być połączone z modułami w działach recepcji i służby pięter w celu zapewnienia gościom większego bezpieczeństwa.

Sopot – uzdrowiskiem. Walory lecznicze miasta, sanatoria

Podniesienie czystości atmosfery, plaż i wody morskiej, sprawiły, że w lutym 1999 roku Sopot uzyskał oficjalnie status uzdrowiska.

Dzięki swojemu położeniu i klimatowi Sopot pełni ważną rolę kąpieliska i uzdrowiska. Po­czątki działalności uzdrowiskowej zainicjowano budując pierwszy zakład przyrodoleczniczy dok­tora Haffnera. W zakładzie kuracjusze mogli korzystać z ciepłych i zimnych kąpieli w wodzie morskiej. Kąpieli zażywano w wannach z porcelany, cyny, miedzi a nawet w wannach drewnia­nych służących do kąpieli siarczanych. Przez lata przyjeżdżali tu ludzie spragnieni poprawy zdro­wia i licznych rozrywek, oferowanych przez kurort.

Niezwykłe położenie miasta i liczne oferowane w nim rozrywki sprawiają, że przybywający do uzdrowiska goście mogą leczyć „duszę i ciało”. Długie spacery brzegiem morza umożliwiają talassoterapię, natomiast wędrówki po pięknych lasach, porastających otaczającą miasto od za­chodu, umożliwiają terenoterapię, gdy zaś panuje słoneczna pogoda kuracjusze mogą oddawać się helioterapii. W mieście możliwa jest także hipoterapia, dzięki stadninom koni. Sopot jest uzdro­wiskiem unikalnym w skali naszego kraju. Położenie w centrum rozległej i jednej najbardziej po­pularnych w Polsce aglomeracji, dysponuje znakomitym mikroklimatem i bazą uzdrowiskowo — sanatoryjną. Specyficzne położenie między gęstymi lasami, a morskim brzegiem powoduje, że cywilizacyjna plaga zanieczyszczonego powietrza jest tu niemal niezauważalna.

W Sopocie można leczyć się z reumatoidalnego zapalenia stawów, osteoporozy, tarczycy, schorzeń górnych dróg oddechowych, chorób metabolicznych i neurologicznych oraz otyłości. Tu także przeprowadza się rehabilitację dzieci z porażeniem mózgowym. Oprócz zdrowego klimatu z pomocą chorym przychodzi wydobywana z głębokości ponad 800 metrów solanka sodowo – jodkowo – bromkowa o stężeniu 4,4% i temperaturze 18,5 st. C.

W takim stężeniu solanka może być używana jedynie do kąpieli i inhalacji. Sopocka solanka dostępna jest dla wszystkich odwiedzających miasto. Chętni mogą zażywać inhalacji ze stężonej solanki wypływającej z grzybka inhalacyjnego w Parku Południowym. Natomiast rozcieńczoną wodę mineralną można pić w pijalni tuż obok wejścia do Zakładu Balneologicznego przy molo. W pobliżu pijalni można nabyć potrzebne do tego celu specjalne kubki z herbem miasta.

„Kąpiele, z uwagi na skład chemiczny oraz stężenie w niej jodków i bromków, można zalecać głównie w następujących schorzeniach:

  • reumatoidalnym zapaleniu stawów, chorobie Bechterewa,
  • przewlekłych i zwyrodnieniowych chorobach reumatycznych
  • stanach wymagających zwiększenia odporności

Inhalacje hipo – i izotonicznym roztworem solanki wskazane są w:

  • przewlekłych nieżytach nosa, gardła i oskrzeli oraz zatok
  • przewlekłych stanach zapalnych nosa, gardła i krtani oraz zatok przynosowych, dychawicy oskrzelowej zewnątrzpochodnej o lekkim przebiegu stanach po zabiegach w obrębie dróg oddechowych,[1]

Przyjeżdżający do miasta kuracjusze mogą wynająć w mieście kwaterę i korzystać z zabiegów w dowolnie wybranym zakładzie lub pełnego zakresu usług świadczonych przez sopockie sanato­ria: „Leśniku” i Wojewódzkim Zespole Reumatologicznym, a także w Sanatorium „Helios Wojewódzki Zespół Reumatologiczny zajmuje się działalnością leczniczą w zakresie; leczenia i rehabilitacji chorób reumatycznych u dorosłych i u dzieci, leczenia i profilaktyki osteoporozy działalności oświatowej – promocji zdrowia

W skład Zakładu wchodzą trzy oddziały leczenia stacjonarnego dla dorosłych na 110 łóżek, od­działa dziecięcy (30 łóżek), sanatorium dziecięce (38 łóżek). Ponadto Zakład obejmuje także wo­jewódzką przychodnię reumatologiczną przyjmującą około 15 000 pacjentów ambulatoryjnych w ciągu roku, ośrodek profilaktyki i leczenia osteoporozy oraz zakład balneologiczny udzielający około 1000 zabiegów dziennie.

Sanatorium MSW „Helios” posiada 282 łóżka i możliwość wykonywania 400 zabiegów na jedną zmianę. „Helios” prowadzi działalność leczniczą w następujących sytuacjach:

chorobach układu krążenia, w tym wczesnej rehabilitacji kardiologicznej po zawale mię­śnia sercowego i zabiegach kardiochirurgicznych schorzeniach górnych i dolnych dróg oddechowych schorzeń reumatycznych.

Sanatorium „Leśnik” posiada 150 łóżek i możliwość wykonywania 500 zabiegów na jedną zmianę w zakresie następujących schorzeń: chorób układu krążenia, schorzeń układu ruchu i układu oddechowego.

[1]   Koncepcja rozwoju Uzdrowiska Sopot, Załącznik do Uchwały Rady Miasta Nr XVIII/283/00 z dnia 10 X 2000r.

Turystyka a efekty ekonomiczne na przykładzie gminy Krynica Morska

Mimo, iż turystyka od wielu lat stanowi nieodłączny element naszego stylu życia, dopiero od niedawna wzbudziła uwagę ekonomistów, jako istotny czynnik rozwoju gospodarczego oraz ekonomiczna alternatywa dla tradycyjnych dziedzin produkcji (przemysł, rolnictwo). Niewątpliwe korzyści jakie niesie ze sobą jej rozwój (zatrudnienie, dochody, wpływy podatkowe itp.) przyczyniły się do wzrostu zainteresowania tą dziedziną ze strony różnych krajów, organizacji, a także władz lokalnych i społeczności wielu regionów. Korzyści te widać szczególnie na przykładzie gminy Krynica Morska, dla której turystyka jest podstawowym źródłem dochodów mieszkańców jak i budżetu miasta.
Dla zaistnienia w gminie Krynica Morska licznych efektów ekonomicznych rozwoju turystyki znaczenie pierwszoplanowe ma wielkość ruchu turystycznego. Zazwyczaj, choć nie jest to regułą, im wyższa jest liczba odwiedzających, tym większe są wpływy środków pieniężnych pochodzące z miejscowości wysyłających. Ma to szczególnie istotne znaczenie w przypadku, gdy badany obszar pozbawiony jest tradycyjnego przemysłu, a turystyka stanowi główne źródło pozyskania kapitału dla gospodarki miasta.
Z punktu widzenia efektów ekonomicznych niezwykle ważny jest więc również poziom wydatków ponoszonych przez turystów. Można nawet powiedzieć, jak twierdzi S. Wodejko (1998, s. 85), iż jest to „sedno całej działalności przemysłu turystycznego.” Na wydatki turystyczne składa się wiele pozycji począwszy od zakupu dóbr i usług konsumpcyjnych związanych z podróżą i pobytem, kończąc zaś na zakupie drobnych przedmiotów osobistego użytku, pamiątek i prezentów dla rodziny i przyjaciół. W gminie Krynica Morska zdecydowana większość wydatków przyjezdnych dotyczy zakupu noclegu i wyżywienia, w pozostałej zaś części środki pieniężne przeznaczane są głównie na komunikację, rozrywki typu „wesołe miasteczko”, wycieczki turystyczne (np. rejsy po Zalewie Wiślanym), ochronę zdrowia (apteki), kupno pamiątek i korespondencji.
Wysokość indywidualnych wydatków turystów jest na badanym obszarze bardzo zróżnicowana i zależy przede wszystkim od zamożności odwiedzających jak i czasu trwania pobytu. Na ryc. 5.2.1. przedstawiono szacunkowe kwoty, bez kosztów noclegu, jakie turyści wydają podczas pobytu w Krynicy Morskiej.

turysta3

Ryc.5.2.1. Wysokość indywidualnych wydatków turystów w gminie Krynica Morska
( VIII – 2000 r., bez kosztów noclegu, w %).
Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych

Jak wynika z ryc. 5.2,1., wydatki ponoszone przez turystów podczas pobytu w Krynicy Morskiej wynoszą średnio kilkaset złotych na jedną osobę. Należy jednak zaznaczyć, iż kwoty te nie obejmują kosztów związanych z wykupieniem noclegu, a to jak wiadomo w każdej miejscowości turystycznej stanowi znaczny odsetek ogółu wydatków przyjezdnych.
Wydatki turystów, czyli napływ przywożonych przez nich środków pieniężnych jest podstawowym, lecz nie jedynym efektem ekonomicznym rozwoju turystyki na badanym obszarze. Wraz z dokonywanymi przez turystów zakupami (zakwaterowanie, wyżywienie, rozrywki itd.) uruchamiają się dodatkowe strumienie pieniędzy dostające się do gospodarki miasta. W literaturze tego typu strumień powodujący cyrkulację pieniędzy w gospodarce obszaru recepcyjnego określany jest mianem mnożnika. Wysoka wartość mnożnika wskazuje, iż wydatek jednej jednostki pieniężnej przez turystów wywołuje relatywnie dużą dodatkową działalność gospodarczą (A. Szwichtenberg, 1995).
Kolejnym efektem ekonomicznym rozwoju turystyki w gminie Krynica Morska jest aktywizacja zawodowa lokalnej społeczności. Owa aktywizacja wyraża się zarówno poprzez wzrost zatrudnienia, jak też w wyniku dywersyfikacji zawodowej (powstawanie nowych zawodów). Nowe miejsca pracy powstają nie tylko w sektorze turystycznym, lecz także w innych sektorach pozaturystycznych, takich jak handel i budownictwo. Należy jednak podkreślić, iż w przeciwieństwie do miejscowości górskich, wzrost aktywności zawodowej na badanym obszarze, podobnie jak ma to miejsce w innych gminach nadmorskich, ograniczony jest w zasadzie do okresu letniego.
Poza wymienionymi korzyściami ekonomicznymi, przyjazdy turystów są czynnikiem pobudzającym szeroko rozumiany popyt na Mierzei Wiślanej. Ten z kolei stymuluje rozwój podaży, a zatem produkcji w otaczającym Krynicę Morską regionie. W ten sposób uruchamia się cały mechanizm pobudzania wzrostu gospodarczego nie tylko w badanej miejscowości turystycznej, lecz także w oddziaływujących na nią pobliskich gminach i miastach. Świadczenie produktu turystycznego powoduje wreszcie wzrost dochodów miejscowej ludności utrzymującej się na ogół z wynajmu kwater, obsługi punktów gastronomicznych, handlowych i usługowych

Hotel – struktura i funkcjonowanie

Dział recepcji

Jednym z działów departamentu obsługi gości jest recepcja – najbardziej widoczny dział hotelu, którego pracownicy bezpośrednio kontaktują się z klientami. Recepcja składa się na ogół z sekcji kasowej, informacji i poczty. Centralnym punktem recepcji jest stanowisko obsługi gości, w którym załatwia się formalności związane z zameldowaniem, przydziałem pokoju i wymeldowaniem.

 Dział rezerwacji

Dział rezerwacji zajmuje się przyjmowaniem i przetwarzaniem informacji od klientów w sprawie rezerwacji miejsc w hotelu zarówno na okres bieżący, jak i z wyprzedzeniem. Dział ten musi prowadzić dokładną ewidencję i śledzić obłożenie hotelu, aby nie dopuścić do dublowania się rezerwacji tych samych pokoi. W hotelach obsługujących duże grupy konieczna jest ścisła współpraca między działem rezerwacji a działami sprzedaży i marketingu.

Centrala telefoniczna

Zadaniem operatora hotelowej centrali telefonicznej jest obsługa sieci telekomunikacyjnej, którą można spotkać w każdej dużej firmie. Obowiązki operatora nie ograniczają się jedynie do łączenia rozmów. Gdy wszystkie rozmowy zamiejscowe są łączone przez centralę, operator musi obliczyć należność i przekazać informację do sekcji kasowej w recepcji, która obciąży nimi rachunek gościa.

Służba pięter

Służba pięter jest najważniejszym działem pomocniczym recepcji. Do jego zadań należy sprawdzanie pokoi przed przydzieleniem ich gościom, sprzątanie oraz informowanie działu recepcji o statusie (wykorzystaniu) pokoi. W niektórych hotelach służba pięter jest odrębnym departamentem, tzn. nie wchodzi w skład departamentu obsługi, gości.

Personel działu służby pięter jest często liczniejszy od pozostałych działów departamentu obsługi gości. Na jego czele stoi dyrektor, któremu podlegają asystenci inspektorzy, pokojówki oraz kierownik pralni. Pokojówki pracują w przydzielonych sekcjach hotelu i sprzątają 8-18 pokoi dziennie, w zależności od zakresu usług w danej kategorii obiektu, wielkości pokoi i stanu, w jakim zostawiają je goście. Jeśli hotel ma własną pralnię, służba pięter oddaje do niej bieliznę pościelową. Aby szybko i sprawnie rozmieścić gości w pokojach, służba pięter i recepcja muszą się nawzajem informować o zmianach statusu pokoi. Od koordynacji działań i współpracy między nimi zależy poziom zadowolenia gości i ocena obsługi.

Personel pracujący w uniformach

W skład departamentu obsługi gości wchodzi także personel pracujący w uniformach, do którego zalicza się parkingowych, odźwiernych, portierów, kierowców limuzyn i boyów hotelowych. Wymienieni pracownicy mają bardzo częste bezpośrednie kontakty z gośćmi; witają ich w drzwiach, prowadzą do recepcji i pomagają zanieść bagaże do pokoju. W dniu zakończenia pobytu prowadzą gości do sekcji kasowej, odprowadzają do drzwi i zanoszą bagaż do samochodu. Taka obsługa jest od dawna standardem w europejskich hotelach, natomiast do hoteli amerykańskich została wprowadzona stosunkowo niedawno. Podstawowym zadaniem pracowników w uniformach jest występowanie w roli łącznika między gościem a otoczeniem. Można powiedzieć, że wspomagają oni dział recepcji, zwłaszcza wówczas, gdy zapracowani recepcjoniści nie mają czasu zajmować się osobistymi życzeniami gości.

Nocny księgowy

Nocny księgowy sprawdza zgodność dokumentów rachunkowych działu recepcji ze stanem faktycznym i przygotowuje sprawozdanie finansowe na dany dzień. Osoba ta zaczyna pracę na nocnej zmianie obsługi hotelowej. Nocny księgowy musi:

  • zaksięgować opłatę za pokój na rachunku gościa;
  • zrealizować vouchery gości i pobrać opłaty z kart kredytowych;
  • zaksięgować wszystkie transakcje gości, których nie zaksięgowano w ciągu dnia;
  • sprawdzić wszystkie rachunki, operacje księgowe i zestawienia finansowe;
  • nadzorować programy promocji, takie jak kupony, rabaty itd.;
  • sporządzić bilans i sprawozdanie dla kierownictwa hotelu.

Sprawozdanie finansowe powinno zawierać informacje dotyczące przychodów ze sprzedaży pokoi, współczynnika obłożenia hotelu (w %), a ponadto i inne dane statystyczne oraz stan kasy w postaci gotówki, czeków i obciążeń kart kredytowych. Krótko mówiąc, sprawozdanie odzwierciedla wynik finansowy hotelu w danym dniu.

Na podstawie danych działu recepcji dział rachunkowości hotelu opracowuje dzienne sprawozdania z całej działalności i przekazuje je kierownictwu. W wielu hotelach nocny księgowy jest pracownikiem działu finansów.

Turystyka w gospodarce lokalnej

Przez całe lata turystyka w systemie funkcjonowania państwa postrzegana była głównie jako dziedzina życia społecznego i element szeroko pojmowanych zjawisk kulturowych. Obecnie doświadczenia wielu krajów dowodzą jednak, że turystyka może być również sektorem gospodarki narodowej. Dla niektórych regionów i krajów może ona być jednym z celów działalności gospodarczej oraz jednym ze środków ożywienia gospodarki. Należy tu pamiętać, iż turystyka jako sektor gospodarki narodowej pomimo przestrzennego zróżnicowania aktywności, sprzężona jest z niemal wszystkimi jej działami. Potwierdzają to między innymi rozliczne funkcje bezpośredniej i pośredniej gospodarki turystycznej (B. Lewicka, 1996).

Gospodarcze i społeczne konsekwencje rozwoju turystyki widoczne są głównie w skali regionów i miejscowości turystycznych, czyli upraszczając myśl, w skali gospodarki lokalnej. Dla jej funkcjonowania ogromne znaczenie miała restytucja samorządu lokalnego w Polsce, stanowiąca jedną z najważniejszych, dokonanych dotąd zmian ustrojowych. Okazało się, że turystyka jest tą dziedziną gospodarki, w której mechanizmy i prawa rządzące wolnym rynkiem zadziałały najszybciej, która szybko uległa przekształceniom i coraz częściej ma swój udział w przełamywaniu recesji, zarówno w gospodarce regionalnej jak i narodowej, która ostatecznie w znaczący sposób wspomaga i wręcz stymuluje wzrost gospodarczy kraju (J. Błoński, 1996).

Szacuje się, że spośród 2160 jednostek samorządowych – miast – gmin i gmin wiejskich około 250 jednostek identyfikuje się z gospodarką turystyczną i określa swoje funkcje jako: turystyczne, uzdrowiskowe, turystyczno-rolnicze, lub też wyraża zainteresowanie rozwojem współpracy transgranicznej w zakresie ruchu osobowego. Blisko 200 stałych i celowych związków gmin zawarło w statutach porozumień potrzebę rozwijania współpracy turystycznej bądź też w dziedzinach dla rozwoju turystyki znaczących (J. Kasiura, 1997).

Analiza obecnej sytuacji w kraju wymownie świadczy o tym, że turystyka, stanowiąc jeden z głównych kierunków specjalizacji gospodarki lokalnej (np. południowa Małopolska, pas nadmorski), pełni w związku z tym funkcję aktywizującą całą gospodarkę danego obszaru. Powstają nowe rodzaje usług, np. hotelarskich, gastronomicznych, handlowych, transportowych, wypoczynkowo-rozrywkowych, a wraz z tym uruchamiane są wybrane dziedziny produkcji przemysłowej, służące turystom i społeczności lokalnej. Obserwuje się również rozwój działalności inwestycyjnej, powstają nowe miejsca pracy, wzrastają dochody budżetów lokalnych, przedsiębiorstw zajmujących się obsługą ruchu turystycznego i ludności. Prócz wymienionych zjawisk następują także przeobrażenia jakościowe i strukturalne w gospodarce lokalnej (W. W. Gaworecki, 1994).

Co się tyczy lokalnego rynku pracy, to można zauważyć, że pod wpływem rozwoju turystyki występują korzystne warunki jego równoważenia, gdyż sprzyja ona, jak wspomniano, powstawaniu nowych miejsc pracy. Należy tu zaznaczyć, iż przemysł turystyczny jest pracochłonny, co oznacza, że jego wyniki zależą głównie od ludzi w nim pracujących, nie zaś od maszyn i technologii. Z tego też powodu zorganizowanie jednego miejsca pracy w turystyce kosztuje znacznie mniej niż w innych dziedzinach gospodarki, takich jak np. przemysł przetwórczy czy elektroniczny. Przykładowo, w Wielkiej Brytanii generalnie przyjmuje się, że koszt stworzenia miejsca pracy w turystyce w wyniku inwestycji wynosi jedynie około 2/3 średniego kosztu tworzenia miejsca pracy tą drogą (R. Davidson, 1996).

Sfera obsługi ruchu turystycznego zgłasza zapotrzebowanie na pracowników różnych dziedzin i zawodów, jak też o różnym stopniu umiejętności i poziomie kwalifikacji. Ich zatrudnienie może być związane z bezpośrednią gospodarką turystyczną, np. hotelarstwem, gastronomią czy handlem, jak również z sektorami mającymi pośredni związek z rozwojem turystyki, jak np. usługi rzemieślnicze, transport miejski, administracja czy bankowość. Warunki wzrostu zatrudnienia powstają także w przemyśle turystycznym, wytwarzającym np. meble hotelowe, sprzęt turystyczny i sportowy, wyroby pamiątkarskie, artykuły spożywcze i inne, stanowiące przedmiot popytu turystycznego (W. W. Gaworecki, 1994).

Warto również pamiętać o roli turystyki w stabilizacji ludności w miejscowościach turystycznych. Obszary te, niejednokrotnie pozbawione rozwiniętych funkcji pracy, są terenem migracji ludności. W takich warunkach turystyka, absorbując miejscowe nadwyżki siły roboczej, zapobiega często wyludnianiu się tych miejscowości, stanowiąc źródło dochodów, tym samym stabilizacji ich mieszkańców.

Pozytywną rolę turystyki w aktywizacji gospodarki lokalnej odnotowuje się w procesie ekonomicznej urbanizacji wsi turystycznych, zwanych potocznie letniskami. Widoczne jest tam zjawisko stałego zwiększania się liczby ludności zatrudnionej w zawodach pozarolniczych w stosunku do ludności wykonującej zajęcia rolnicze. Liczne przykłady tego zjawiska szczególnie widać w północnych i południowych regionach turystycznych Polski (W. W. Gaworecki, 1994).

Ogólnie można stwierdzić, iż rola turystyki w kształtowaniu poziomu i struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej ma swoje odzwierciedlenie w zwiększonym popycie na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej. W konsekwencji powstaje więc zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsługi ruchu turystycznego. Należy również dodać, iż turystyka stymuluje lepsze wykorzystanie lokalnych zasobów pracy, może wydatnie wpłynąć na obniżenie stopy bezrobocia, a wraz z tym stwarza ludności miejscowej możliwość uzyskiwania godziwych dochodów.

W strukturze czynników aktywizacji gospodarki lokalnej, zwłaszcza o funkcjach turystycznych, należy również podkreślić znaczenie drobnej wytwórczości. Drobna wytwórczość produkcyjno-usługowa w wielu krajach pełni bardzo ważną rolę w strukturach gospodarki lokalnej i narodowej. Nie jest do końca prawdą, iż wraz z postępem ekonomicznym drobna wytwórczość traci na swoim znaczeniu. Zmianie ulega tylko jej działanie i funkcja. Z racji swoich specyficznych cech ta forma działalności może również w warunkach polskich zasilić źródła wzrostu podaży produktu turystycznego i tym samym stanowić korzystny impuls rozwoju gospodarki lokalnej.

Znaczenie drobnej wytwórczości w rozwoju przemysłu turystycznego i w aktywizacji gospodarki lokalnej wynika z szeregu specyficznych właściwości tej sfery działania. Przykładowo można wymienić niektóre z nich (W. W. Gaworecki, 1994):

1. Duża elastyczność instalacji produkcyjno-usługowych, stwarzająca możliwość szybkiej zmiany profilu produkcji i dostosowania go do zmieniających się potrzeb turystów i ludności miejscowej, a także umożliwiająca efektywne wytwarzanie wyrobów i usług nietypowych w krótkich seriach, często na indywidualne zamówienie odbiorców, co istotnie wzbogaca ofertę towarową i usługową miejscowego rynku.

2. Drobna wytwórczość w rozmaitych jej związkach organizacyjnych i układach własnościowych może stanowić znaczący element infrastruktury kooperacyjnej bezpośredniej gospodarki turystycznej i stać się ważnym składnikiem sfery obsługi ruchu turystycznego oraz czynnikiem poprawy jej efektywności.

3. Duże znaczenie ma możliwość zagospodarowania przez drobną wytwórczość nieczynnych lub nie w pełni wykorzystywanych lokalnych składników majątku trwałego, np. piekarni, masarni, wytwórni wód gazowych, zakładów rzemieślniczych, a także miejscowych rezerw siły roboczej.

4. Poza funkcjami gospodarczymi, drobna wytwórczość wypełnia też zadania społeczne, np. szkolenie i doskonalenie zawodowe miejscowej ludności, tworzenie dla niej nowych miejsc pracy, kultywowanie rękodzieła ludowego i artystycznego, co podnosi atrakcyjność turystyczną miejscowości, umożliwia produkcję pamiątek turystycznych itp.

Przedstawione wyżej właściwości drobnej wytwórczości dają podstawę do wniosku, by sektor ten stał się przedmiotem szczególnego zainteresowania samorządnych władz lokalnych. Drobna wytwórczość bowiem wymaga odbudowy, zasługuje na wyższy prestiż, gdyż może być ważną dźwignią rozwoju gospodarki lokalnej oraz narzędziem usuwania wielu niedogodności w życiu turystów i społeczności miejscowej.

Rozważając wybrane zagadnienia turystyki w gospodarce lokalnej warto również podkreślić jej ożywczy wpływ na działalność inwestycyjną. Przeprowadzone badania poświęcone czynnikom rozwoju współczesnej turystyki i jej miejscu w strukturze gospodarki narodowej wymownie świadczą o tym, że rozwijanie funkcji turystycznej w gospodarce lokalnej, bez względu na wielkość miejscowości, wymaga odpowiednich nakładów kapitałowych. Efekty rzeczowe inwestycji turystycznych nobilitują daną miejscowość, wzbogacają jej majątek trwały, stymulują rozwój społeczno-gospodarczy, zmieniają też przestrzenne układy lokalnej gospodarki (W. W. Gaworecki, 1994).

Mając na uwadze powyższe korzyści, władze samorządowe realizują politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozwój turystyki, przy zachowaniu jednak pewnych zasad uwzględniających ograniczenia ruchu turystycznego. Preferują one taką działalność inwestorów w dziale turystyki, która dotyczy m. in. następujących kwestii (W. W. Gaworecki, 1998):

  • wzrost zatrudnienia,
  • ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego,
  • zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości,
  • wpływ na wydłużenie sezonu turystycznego,
  • wzrost dochodów budżetowych,
  • unikanie negatywnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki życia społeczności lokalnej.

Reasumując należy stwierdzić, iż turystyka może być i coraz częściej jest istotnej wagi czynnikiem rozwoju i przemian strukturalnych gospodarki lokalnej. Działalność ta jest szczególnie ważna dla gmin wiejskich, nierzadko zacofanych gospodarczo i zagrożonych strukturalnym bezrobociem, gdyż turystyka może stanowić dodatkowe znaczące źródło dochodów miejscowej ludności.

Wprowadzanie odpowiednich form turystyki, nawiązujących do specyfiki danego regionu, powinno w dużym stopniu ożywić gospodarczo gminy dzięki rozwijaniu drobnego, nie uciążliwego dla środowiska przemysłu, rolnictwa i usług pod kątem obsługi turystów. Ma to również istotne znaczenie dla funkcjonowania pozostałych dziedzin gospodarki na danym obszarze. Inwestycje w przemyśle turystycznym kształtują ogólny rozwój infrastruktury użyteczności publicznej. Stanowi to z kolei bodziec do rozwijania budownictwa, transportu, telekomunikacji i rolnictwa. Gospodarka turystyczna powoduje także wzrost działalności średnich i małych przedsiębiorstw, szczególnie aktywnych na terenach o wysokiej dynamice rozwojowej (J. Owsiak, J. Sewerniak, 1994).

Wszystkie przedstawione tu aspekty turystyki wpływają na wielkość uzyskiwanych z tej formy działalności korzyści ekonomicznych. Korzyści te dotyczą przede wszystkim poprawy warunków socjalno-bytowych ludności oraz wzrostu dochodowości budżetów miast i gmin. Warto tu podkreślić, że gminy określające się jako turystyczne lub rolniczo-turystyczne mają o 70 % wyższe dochody własne niż pozostałe (J. Błoński,1996), co w sposób wymowny świadczy o znaczeniu turystyki dla gospodarki lokalnej.

Istota i podział turystyki

Od najdawniejszych czasów datują się migracje ludności odbywane poza obszar stałego miejsca zamieszkania. Ich przyczyny związane były początkowo z ekspansją terytorialną (wojny, krucjaty), dyplomacją (misje, poselstwa), handlem, a następnie dotyczyły indywidualnych potrzeb wynikających z celów o charakterze religijnym, zdrowotnym i przyjemnościowym. Podróże indywidualne uznawane są obecnie za pierwsze wędrówki o znaczeniu turystycznym i zalicza się do nich pielgrzymki w starożytnym Egipcie (od IV w. p.n.e.), starożytnej Grecji (VIII w. p.n.e.) oraz Indiach, gdzie w IV w. p.n.e. istniało 12 szlaków pielgrzymkowych (B. Meyer, 2001). Same jednak określenia, jak turysta i turystyka, pojawiły się dopiero pod koniec XVIII wieku. Przyjmuje się, że geneza tych pojęć najprawdopodobniej ma związek z określeniem „grand tour”. Oznaczało ono bardzo popularne w tym okresie wśród angielskiej, zwłaszcza bogatej młodzieży, wyjazdy do Francji, Niemiec i innych krajów, odbywane w celach edukacyjnych, poznawczych i dla rozrywki. W wyższych sferach społecznych „wyjazdy te traktowane były jako ważny element kształcenia i wychowania młodych ludzi, a człowiek, który nie odbył „grand tour” – według ówczesnych opinii – nie mógł uważać się za osobę wykształconą” (W. Alejziak, 1999 s. 16). Odwiedzających Francję młodych Anglików miejscowa ludność często nazywała turystami. W krótkim czasie wyraz ten przyjął się także w innych krajach europejskich. W literaturze termin „turysta” zamieszczony został po raz pierwszy w książce Stendhala „Memoires d’ un touriste” („Wspomnienia pewnego turysty”) wydanej w 1838 r. (Z. Kulczycki, 1977). Do języka polskiego pojęcie turysta wprowadził w 1847 roku Xawery Łukaszewski (J. Warszyńska, A. Jackowski, 1979). Od powstania terminu „turystyka” do czasów obecnych pojęcie to ulegało licznym przekształceniom, które odzwierciedlały zmiany dokonujące się w ramach samej turystyki, a obejmujące m. in.: charakter, formy, wielkość uczestnictwa, rozwój zagospodarowania turystycznego itp., z drugiej zaś strony były wyrazem wzrostu jej znaczenia w życiu społecznym i gospodarczym.

Z uwagi na złożoność i wielofunkcyjność zjawiska, jakim jest turystyka, której badaniem zajmują się przedstawiciele wielu dyscyplin naukowych, spotykamy mnogość różnych jej definicji. W polskiej literaturze geograficzno-ekonomicznej najczęściej stosowane są dwie definicje turystyki – Waltera Hunzikera i Krzysztofa Przecławskiego. Pierwszy z nich, szwajcarski ekonomista, jeden z klasyków teorii turystyki, twierdził, że turystyka to ” … całość zjawisk i stosunków dotyczących podróży i krótkotrwałych pobytów poza miejscem stałego zamieszkania, przedsiębranych nie w celach zysku” (T. Lijewski i in., 1998, s. 15). Istotnym atutem tej definicji jest zasygnalizowanie, że turystyka to nie tylko podróż i pobyt w określonej miejscowości, ale także wszelkie następstwa tego pobytu. Takie podejście umożliwia rozpatrywanie turystyki jako zjawiska gospodarczego, analizowanego głównie w odniesieniu do podaży i popytu. Użyteczność definicji W. Hunzikera obecnie jednak maleje, gdyż pojawiają się nowe rodzaje turystyki, np. biznesowa, kongresowa, motywacyjna, które wbrew podanemu wyjaśnieniu mają związek z zarobkowaniem. Biorąc pod uwagę ten aspekt istotę współczesnej turystyki lepiej oddaje definicja K. Przecławskiego. Według niego turystyką – w szerokim znaczeniu – jest: „całokształt zjawisk ruchliwości przestrzennej, związanych z dobrowolną, czasową zmianą miejsca pobytu, rytmu i środowiska życia oraz z wejściem w styczność osobistą ze środowiskiem odwiedzanym (przyrodniczym, kulturowym bądź społecznym)” (K. Przecławski, 1994, s. 9). Jak wynika z tej definicji, jej autor najsilniejszy nacisk położył na wymiar społeczny, psychologiczny i kulturowy turystyki.

W ostatnich latach obserwuje się wiele inicjatyw mających na celu ujednolicenie terminologii turystycznej. Dąży się między innymi do ustalenia takiej definicji turystyki, która z jednej strony uwzględniałaby wszystkie aspekty związane z tą działalnością, z drugiej zaś – miałaby użytkowy charakter, wynikający z potrzeb polityków, ekonomistów, organizatorów turystyki i naukowców. Światowa Organizacja Turystyki (WTO – World Tourism Organization) przy ONZ, zaleca do celów statystycznych następujące pojmowanie współczesnej turystyki: „turystyka obejmuje ogół czynności osób, które podróżują i przebywają w celach wypoczynkowych, służbowych lub innych, nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem” (Terminologia turystyczna…,1995 , s.5).

Niezależnie od różnic w jej zdefiniowaniu, turystykę jako specyficzny typ zachowań czasu wolnego wyróżniają trzy podstawowe cechy (S. Toczek – Werner, 1999, s. 13):

  1. „podstawą turystyki jest ruch, proces współtworzony przez przepływ ludzi, rzeczy, pieniędzy, informacji i wartości kulturowych,
  2. 2ruch ten powoduje określone konsekwencje w stosunkach społecznych, gospodarczych, politycznych, kulturalnych, nadaje przestrzeni nową wartość, będąc jednocześnie jej swoistym zagrożeniem,
  3. uczestnictwo w turystyce jest wynikiem swobodnych decyzji, wolnym wyborem spośród innych form spędzania wolnego czasu i wynika z jednej strony z potrzeby wyzwolenia ze schematu dnia codziennego, z drugiej z dążności do zaspokojenia potrzeb poznawczych, kulturalnych czy zabawowo-rekreacyjnych”.

Ruch turystyczny

W literaturze polskiej, dla podobnego zespołu zagadnień, część autorów stosuje również określenie „turyzm”. Pojęcie to po raz pierwszy wprowadził Stanisław Leszczycki, rozumiejąc przez nie ” … całokształt zagadnień teoretycznych, gospodarczych geograficznych, statystycznych, prawnych, kulturalnych i społecznych związanych z ruchem uzdrowiskowo-turystycznym” (T. Lijewski i in., 1998, s. 15). Tak sprecyzowane pojęcie turyzmu zawiera w sobie pełną syntezę zjawisk czasowo-przestrzennych, związanych z szeroko rozumianym ruchem turystycznym.

W odróżnieniu od turystyki, która jest pojęciem o charakterze ogólnym, ruch turystyczny (migracje turystyczne) oznacza zjawisko konkretne. Jego istotą jest dobrowolna zmiana miejsca pobytu, podmiotem zaś – człowiek, który wykazuje różnorodne upodobania w zakresie organizacji wypoczynku oraz posiada zróżnicowane możliwości ich realizacji związane z warunkami socjalnymi, co znajduje swoje odzwierciedlenie w uprawianych przez niego różnych formach ruchu turystycznego (J. Warszyńska, A. Jackowski, 1979). O tym, czy dana migracja jest migracją turystyczną decyduje cel wyjazdu. Według O. Rogalewskiego (1979) migracje turystyczne, stanowiące de facto istotę turystyki, są to podróże, jakie ludzie odbywają poza miejsce swego stałego zamieszkania w celach:

  • wypoczynkowych, dla regeneracji sił fizycznych i psychicznych,
  • poznawczych, dla rozszerzenia i pogłębienia znajomości świata,
  • uprawiania zamiłowań, wymagających odpowiednich umiejętności i sprzętu oraz posiadania specjalnych uprawnień formalnych (np. myślistwo, żeglarstwo, wędkarstwo, taternictwo).

Biorąc pod uwagę dominujący motyw wyjazdu, ruch turystyczny możemy więc podzielić na trzy rodzaje: turystykę wypoczynkową, krajoznawczą (wycieczkową) oraz turystykę specjalistyczną (kwalifikowaną).

Uwzględniając czas trwania migracji (podróży), wyróżnić można dwa rodzaje turystyki – turystykę urlopową (długookresową) i świąteczną (krótkookresową). Do turystyki urlopowej zalicza się długookresowe, trwające zazwyczaj kilkanaście, a niekiedy nawet kilkadziesiąt dni, podróże odbywane w czasie urlopu lub wakacji. Terminem „turystyka świąteczna” zaś określa się podróże odbywane podczas świąt, niedziel i innych wolnych dni w ciągu tygodnia. Są to migracje krótkookresowe, trwające najczęściej jeden lub dwa, rzadziej kilka dni (T. Lijewski i in., 1998).

Innej klasyfikacji ruchu turystycznego można dokonać przyjmując za podstawę kryterium zarówno główny cel wyjazdu, jak też długość trwania pobytu (ryc. 1.).

prace

Ryc.1. Podział ruchu turystycznego ze względu na główny cel wyjazdu i długość trwania pobytu;   źródło: Borne H., Doliński A., 1998, Organizacja turystyki, WSiP, Warszawa, s.28

Poza wyżej wymienionymi stosuje się również inne podziały ruchu turystycznego, uwzględniające między innymi geograficzny zasięg wyjazdów turystycznych (ruch krajowy i zagraniczny), stopień organizacji obsługi ruchu (turystyka zbiorowa i indywidualna), skład środowiskowy uczestników (turystyka ludności miast, ludności wiejskiej i młodzieżowa), rodzaj środków transportu (turystyka piesza, kolarska, autokarowa, kolejowa, samochodowa, lotnicza, wodna i juczna), rodzaj zakwaterowania (turystyka hotelowa i parahotelowa), porę roku (turystyka letnia, zimowa, w szczycie sezonu lub międzysezonowa) itp.