Popyt turystyczny i jego determinanty

Popyt turystyczny podobnie jak popyt innych rynków kształtowany jest przez takie czynniki jak: ceny produktów i dochody konsumentów. Jednakże w coraz większym stopniu wzrasta oddziaływanie na popyt turystyczny innych, pozaekonomicznych determinant popytu, mowa tu o industrializacji i zanieczyszczeniu środowiska, poświęceniu większej uwagi własnemu zdrowiu i poprawie jakości życia, kształtowaniu nowego modelu konsumpcji społecznej, cechach osobowości, gęstości zaludnienia, ilości czasu wolnego, modzie, tradycji, kulturze, stabilizacji politycznej itp. W warunkach rynkowych elastyczność cenowa popytu wyraża się tym, że jeśli cena produktu rośnie, wielkość sprzedaży spada, a jeśli cena spada, to ilość sprzedanego dobra rośnie. Prawidłowość ta występuje także na rynku turystycznym, ale często ujawnia się w specyficzny sposób.

Po pierwsze, podróżowanie nie zawsze jest konsekwencją decyzji konsumenta, np. wyjazdy na narady gospodarcze czy spotkania polityków itp. nie są wyjazdami rekreacyjnymi, ale w wielu wypadkach mogą stwarzać popyt na analogiczne usługi jak w przypadku podróży odbywanych dla relaksu np. popyt na usługi przewozowe czy noclegowe.

Po drugie, popyt osób uprawiających turystykę dla przyjemności, kształtują w dużym stopniu czynniki społeczne i psychiczne, co powoduje nietypowe reagowanie na ceny. Reakcje turysty na pewne bodźce nowego otoczenia bywają spontaniczne i często obiektywnie nieracjonalne. Jest to spowodowane brakiem wielu hamulców odczuwanych w miejscu stałego zamieszkania. Sprawia to, że wskaźnik elastyczności cenowej tych samych dóbr i usług w miejscu stałego zamieszkania i w miejscu wypoczynku bardzo się różnią.

Po trzecie, popyt turystyczny inaczej reaguje na produkt typowy, a inaczej na niepowtarzalny. Elastyczność popytu wobec cen usług standardowych jest wysoka. Potencjalny turysta na ogół nie odczuwa, bowiem potrzeby spędzenia urlopu w konkretnej nadmorskiej miejscowości czy w tej a nie innej narciarskiej wiosce. Interesują go raczej takie parametry miejsca przeznaczenia, jak koszt dojazdu, standard hotelu, średnia temperatura wody, liczba stanic wodnych itp.

W przypadku zależności wielkości popytu turystycznego od dochodów konsumentów mamy do czynienia z wysoką elastycznością popytu. Odwrotnie jak w przypadku wpływu ceny na wielkość popytu – im dochód jest większy tym popyt na usługi i dobra turystyczne wzrasta natomiast, gdy dochód maleje tym popyt turystyczny spada.

Omawiając kształtowanie się popytu turystycznego nie można zapomnieć o, wspomnianych już wcześniej czynnikach nieekonomicznych mających coraz większe znaczenie w kształtowaniu wielkości popytu na dobra i usługi turystyczne. Do najistotniejszych czynników należą zjawiska i walory przyrodnicze, które są źródłem sezonowości w turystyce. Zjawisko sezonowości w turystyce to zmiany wielkości ruchu turystycznego zależnie od występowania czynników przyrodniczych, lokalnych zasobów walorów turystycznych i turystycznego zagospodarowania. Sezon turystyczny w uzdrowiskach, w miastach atrakcyjnych z powodu interesującej architektury czy muzeów trwa niemal cały rok, natomiast w ośrodkach o walorach wyłącznie wypoczynkowych czy sportowych tylko w okresach sprzyjających warunków klimatycznych. W rejonach o dużym nagromadzeniu jezior ruch turystyczny w sezonie letnim jest znacznie większy a niżeli na terenach uboższych w jeziora. Sezony turystyczne kształtują się odmiennie dla poszczególnych rejonów, a nawet miejscowości.

Zmiany natężenia ruchu turystycznego występują nie tylko w okresie roku, lecz także w ciągu tygodnia. Wahaniom takim podlegają np. podróże służbowe oraz wyjazdy weekendowe, co wiąże się z rozkładem dni wolnych od pracy. Wahania nurtu młodych turystów określa organizacja roku szkolnego.

Podsumowując krótkie rozważania w tematyce popytu turystycznego stwierdzić można, iż z roku na rok obserwuje się, mniejsze znaczenie ceny jako determinanty kształtującej popyt turystyczny, jednak jest to zjawisko charakterystyczne dla grupy ludzi zamożnych, którzy nad cenę stawiają jakość usług oraz dążenie do zaspokajania rosnących potrzeb. Generalnie w naszym kraju, podobnie jak w wieku innych krajach, nawet tych bogatych, wybór usługi czy dobra turystycznego uzależniony jest od sytuacji finansowej turystów. Dlatego też budowanie i propagowanie tańszych a jednocześnie bardzo ciekawych ofert turystycznych, które nierzadko dorównują atrakcyjnością ofertom „z wyższej półki” jest niezwykle potrzebne.